1. Basını İzleme
            İçişleri Bakanlığında basını izleme görevi Bakanlık merkezinde Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği, bağlı kuruluşlardan Jandarma Genel Komutanlığında İstihbarat Başkanlığı yönetimindeki “Basın ve İrtibat Bürosu”, Emniyet Genel Müdürlüğünde “Basın, Protokol ve Halkla İlişkiler Şübe Müdürlüğü” ile illerde Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlükleri tarafından yerine getirilmektedir.

            Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğinin en önemli görevi olarak “basını izleme” görülmektedir. Müşavirliğin en çok zamanını alan görev basını izleme olmaktadır. Açıklamalar, tekzipler, basına iletilen haberler, yayınlanan haberin saklanmasıyla ilgili dosya ve arşiv işleri; ilgili birimlere gönderilen yazılar hep basının izlenmesine bağlı olarak ortaya çıkan görev bölümleri niteliğindedir.

            Basında İçişleri Bakanlığı ile ilgili olarak yer alan bir haber küpür halinde kesilmekte ve günlük olarak Bakanın bilgisine arzedilmektedir.

            İzlenen yalnız günlük basın değil, süreli yayınların (haftalık, aylık dergi ve gazeteler) izlenmesi de yapılan görevler içinde önemli bir yer tutmaktadır. Günlük basının yanısıra TRT yayınları, Anadolu Ajansı, Basın Yayın Enformasyon Genel Müdürlüğü ile öteki bir takım özel haber ajanslarının bültenleri ve İçişleri Bakanı adına gelen hizmete özel işaretli dinleme bültenleri de izlenmektedir.

            İzlenen gezete ve dergilerin kesin sayıları değişmekle beraber, esas olarak İstanbul, Ankara ve İzmir basını izlenmektedir. Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğinde izlenen gazete ve dergilerin sayısı tablo 29’da görülmektedir.

             Anadolu basını genellikle yayınlandığı ilin Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü ya da bizzat Vali tarafından izlenmektedir.

            Emniyet Genel Müdürlüğünde basın genellikle farklı amaçlarla izlenmektedir. Halkın birim hizmetlerine yönelik olarak basında yer alan dilek ve şikayetleri ile ilgili basını izleme görevi Basın, Protokol ve Halkla İlişkiler Şübe Müdürlüğü tarafından yerine getirilmektedir. Bu birimin en önemli görevi basını izlemektir. Polise ilişkin haberler günlük gazetelerden kesilerek mesai başlamadan Genel Müdürün bilgisine arzedilmektedir. Genel Müdürün vereceği talimat üzerine de haber konusu ilgili birimlere intikal ettirilerek, vatandaşın sorularına cevap verilmekte ve bu cevaplar vatandaşın soruları ile birlikte haber konusu gazetede yayınlanmaktadır.¹⁰²

          2. Yüzyüze İlişkiler
            Yönetim-halk ilişkilerinde somut olan, yönetimin ön kademeleri aracılığı ile halkla yüzyüze ilişkide bulunmasıdır. Halkın gözünde bu kademeler, devletin kendisidir. Bunların davranış ve tutumları devletin davranış ve tutumu olarak değerlendirildiği için halkın yönetim karşısındaki duyguları (beğeni, sevgi, kızgınlık, güvensizlik, inanç vs.) bu ilişkilerde şekillenmektedir. Bu nedenle de halkla doğrudan temas kuran  kademelerin tutum ve davranışları halkla ilişkiler açısından büyük önem taşımaktadır.

            Ülkemiz koşullarında, çeşitli nedenlerden kaynaklanan yerleşmiş düşünce biçimi “tüm sorunların kısa sürede ve ancak en üst yönetici tarafından çözümleneceği” inancına dayanmaktadır.¹⁰³

            İçişleri Bakanlığında da bu inancı doğrulayabilecek tespitler bulunmaktadır. Bakanlık Özel Kalem Müdürlüğü, Müsteşarlık Özel Kalemi, Emniyet Genel Müdürlüğü Özel Kalemi ile diğer birimlerin özel kalem ve sekreterlikleri üst makam ile vatandaş arasındaki yüzyüze ilişkilerde önemli bir aracılık işlevini yerine getirmektedir.

            Bakanlık Özel Kalem Müdürlüğüne doğrudan başvurulmasının çeşitli nedenleri olmakla beraber, bu birimler aracılığı ile takip edilen işlemlerin ilgili birimlerce öncelikle sonuçlandırılması, keza, bu birimler aracılığı ile gönderilen vatandaşlara daha farklı ve itinalı davranılması, idarenin takdir hakkının olabildiğince müspet yönde kullanılması vatandaşın doğrudan bu birimlere başvurmasına neden olmaktadır.

            Bakanlık Özel Kalem Müdürlüğü görevi gereği halkı sürekli olarak dinlemekte, yönlendirmekte, sorunlarına çözüm aramakta ve kendi yetkilerini aşan sorunlarını doğrudan Makam’a intikal ettirebilme olanağına sahip bulunmaktadır. Gerektiğinde müracaatçıları ayıklayarak ilgili birimlere göndermekte ve en önemlisi sürekli olarak en üst yönetici ile doğrudan temas kurma olanağına sahip olması nedeniyle ve en üst yöneticiye bağlı olmanın verdiği rahatlık içinde daha kısa sürede sorunlara çözüm bularak, halkla ilişkilerde etkin bir işleve sahip olmaktadır.

            3. Kamuoyu Araştırmaları
            Yönetimin kamuoyunu gerçeğe oldukça yakın bir oranda öğrenmesine olanak veren kamuoyu araştırması, ülkemizde henüz yaygın biçimde kullanılmayan bir yöntemdir. İçişleri Bakanlığında da halkla ilişkilerle ilgili olarak Bakanlığın kamuoyundaki imajını veya Bakanlık hizmetlerinin kamuoyunda yarattığı etkileri ölçmek üzere kamuoyu araştırması yapılmamaktadır.

            4. Vatandaş Başvuruları
            Çok çeşitli nedenlerle İçişleri Bakanlığına yapılan vatandaş başvurularına ilişkin istatistiki bilgilerin izlenmesi ve koordinasyonu görevi APK Kurulu Başkanlığı tarafından yerine getirilmektedir. Kurul Başkanlığınca birimlerden vatandaş başvurularına ilişkin olarak gelen bilgilerin bir araya getirilmesi ile oluşturulan form örneği, 1995 yılından itibaren, üçer aylık dönemler halinde Başbakanlığa (Halkla İlişkiler Dairesi Başkanlığı) gönderilmektedir. 1994 ve 1995 yılında İçişleri Bakanlığına yapılan vatandaş başvurularının birimlere ve konularına göre dağılımı tablo 30,31, 32 ve 33’de gösterilmiştir.
 
 

            Tabloların değerlendirilmesinde; çoğunlukla, mahallinde çözümlenmesi gereken sorunların Bakanlığa müracaat edilerek çözümlenmek istenildiği, yapılan çoğu incelemelerde, sorunun mahallinde ilgili merciye bile ulaştırılmadan re’sen başvuruda bulunulduğu¹⁰⁴ belirtilmektedir. Bir kısım sorunlar ise Cumhurbaşkanlığına, TBMM’ne ve Başbakanlığa başvurularak çözümlenmek istenmektedir.

            Ayrıca, bazı şikayet konularının asılsız olduğu ve idari makamları boş yere meşgul ettiği, tablonun “Herhangi Bir İşlem Yapılamayan” sütunundaki vatandaş başvurusundan anlaşılmaktadır. Bir diğer meşguliyeti ise çözüm yeri olmadığı halde Bakanlığa yapılan başvurular oluşturmaktadır.

            Vatandaş başvurularının en yoğun olduğu birimler Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü ile Emniyet Genel Müdürlüğüdür. Bunları İller İdaresi ve Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü İzlemektedir. Tablo 30 ve 32’de Özel Kalem Müdürlüğüne yapılan vatandaş başvurularının  çok az görülmesinin nedeni, bu birime yapılan başvuruların diğer birimlere havale edilmesi ve ilgili birimlerin başvuru sayısı içinde yeralması oluşturmaktadır.

            Bakanlığa 1994 yılı içerisinde yapılan 128.028 adet başvurudan 97.768’i (% 76) Bakanlıkça çözümlenmiş, 12.857’si (% 10) ilgisi dolayısıyla başka kuruluşa havale edilmiş ve 17.403 vatandaş başvurusuna (% 14) ise herhangi bir işlem yapılamamıştır. 1995 yılında ise ilk dokuz aylık dönem içinde 137.201 adet başvuruda bulunulmuş olup, 96.542’si (% 70) Bakalıkça çözümlenmiş, 6.615’i (% 5) ilgisi olmadığı için başka bir kuruluşa havale edilmiş ve 34.044 (% 25) vatandaş başvurusuna ise herhangi bir işlem yapılamamıştır.

            5. Diğer Faaliyetler
            Halkla polis arasında telefonla ilişki kurulan ve halkın şikayetlerinin iletildiği birim, İl Emniyet Müdürlükleri bünyesindeki EKKM birimidir. Polis Haber Merkezleri olarak da bilinen bu birimler 24 saat görev yapmaktadırlar. Aynı zamanda şehir içi ve dışı telsizle haberleşmeyi yürüttükleri için, ilde cereyan eden her türlü olay öncelikle bu birimlere intikal etmektedir.Polis İmdat diye bilinen 155 numaralı telefon bu merkezin telefonudur. Polis İmdat servisi 1982 yılında (055) olarak uygulamaya konulmuştur. Bu hizmet başta büyük emniyet müdürlükleri olmak üzere ihtiyaca göre her emniyet müdürlüğü bünyesinde kurulmuştur. Ücretsiz olarak her an aranabilen telefonlara yapılan ihbar, şikayet ve yardım istekleri görevlilerce değerlendirilmeye alınmakta, öncelikle kişinin ne derece ciddi olduğu anlaşılmaya çalışılmakta, adresi ve telefonu alınmaktadır. Eğer kişi tam bilgi vermezse zorlanmamakta, telefonun edildiği tarih, saat, konuya ilişkin olay yeri, adresi ve olayın türü saptandıktan sonra en yakın karakol, şube elemanı, ekip, itfaiye ve sağlık servisine durum iletilmektedir. Eğer konuyla ilgili kişi telefonu kapatmamış veya yardım istiyorsa, yine kendisine telefonla moral, cesaret ve bilgi verme gibi yardımlarda bulunulmaktadır. 155 Polis İmdat servisini iyi niyetle kullanmayanları tespit etmek ve hızlı konuşmalarda eksik not alma olasılığını ortadan kaldırmak için bant kaydı da yapılmaktadır.¹⁰⁵

            Ankara’daki 155 Polis İmdat servisine yapılan başvurular tablo 34 de görülmektedir.
 
 

            Genellikle başvurulara konu olan olaylar kavga, hırsızlık, gürültü, alkollü olarak çevreyi rahatsız etme, şüpheli kişi-şüpheli araç, siyasal içerikli yayın dağıtma ve yazı yazma, mesken dokunulmazlığını ihlal, darp, silah kullanma, görevli memura karşı gelme, yaralama, şüpheli eşya ve paket, intihar girişimi, uyuşturucu madde ihbarı ve öteki yardım istekleri ve diğer başvurulardır.

            Ülkemizde meydana gelen, başta terör olmak üzere suçlularla mücadelede, 155 Polis İmdat servisinin devreye girmesiyle üstün başarıların elde edildiği ifade edilmektedir.¹⁰⁶  1995 yılında gerçekleştirilen Milletlerarası  Alo Vatan sisteminin de devreye girmesiyle, 155 Polis İmdat servisi uluslararası bir nitelik kazanmıştır.

            Ayrıca 1988 yılından bu tarafa faaliyet gösteren 156 Jandarma İmdat telefonu da polis bölgesi dışında içgüvenlikle ilgili vatandaş başvurularının yapıldığı bir hizmet olarak görülmektedir.

            Telefon aracılığı ile yapılan şikayet ve müracaatlar konusunda 1993 yılı Aralık ayında Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Daire Başkanlığı bünyesinde faaliyete geçen bir diğer uygulama ise 154 Alo Trafik isimli telefondur. Bu telefona trafikle ilgili ihbar, şikayet ve müracaatlar yapılmaktadır. 154 No’lu telefona 1994 yılında 74.788 adet başvuruda bulunulmuştur.

            Polis halk ilişkilerinde karşılıklı güven ve desteğin sağlanması amacıyla, çeşitli suç iddiaları ile gözaltına alınan vatandaşların birinci derece yakınlarını bilgilendirmek üzere 3 Temmuz 1995 tarihli makam onayı ile İl Emniyet Müdürlükleri bünyesinde gözaltı izleme büroları oluşturulmuştur. Bu bürolar 1 Ağustos 1995 tarihinde göreve başlamışlardır. İllerde Emniyet Müdürlükleri EKKM’de faaliyet gösteren gözaltı izleme biriminin telefon aracılığı ile elde ettiği bilgiler, Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesindeki AKKM’de oluşturulan gözaltı izleme merkezinde toplanıp, değerlendirilmektedir.¹⁰⁷

            C. Bürokratik İşlemlerin Azaltılmasına Yönelik Faaliyetler
             İçişleri Bakanlığı bağlı kuruluşları ile birlikte yaptığı çalışmalarla hükümet programlarındaki hedefler ışığında bürokrasinin azaltılması, idari usul ve işlemlerin sadeleştirilmesi yönünde çeşitli düzenlemeler gerçekleştirmiş bulunmaktadır.

            Halk ile yönetim arasındaki ilişkilerin karşılıklı anlayış ve güvene dayandırılması, işlerin kayırma, rüşvet ve iltimas gibi uygulamalara meydan verilmeden dürüstlük, eşitlik ve açıklıkla yürütülmesi, idarenin yavaş işlediği hususundaki vatandaş şikayetlerinin önlenmesi, hizmetin vatandaşın ayağına götürülmesi ve hizmette etkinlik ve verimliliğin sağlanması gibi amaçlarla gerçekleştirilen bu çalışmalar; Türk İdare Dergisi’nde yayımlanan bir araştırma ile ortaya konulmuştur. Sözkonusu araştırmaya genel hatları ile aşağıda yer verilmiştir.¹⁰⁸

            1. Ahvali Şahsiyeye İlişkin İşlemler
            a) 1587 sayılı Nüfus Kanununun değiştirilmesine ve bu kanuna bazı fıkraların eklenmesine ilişkin kanun hükmünde kararnamenin kabulü hakkındaki 3080 sayılı Kanunla;

            Doğum, ölüm gibi olaylara ilişkin işlemlerde tanıklara başvurma usulü kaldırılmış; vatandaş ve devlet açısından birer sorun olan nüfus kütüklerine kayıt edilmemiş kişilerin bir an önce kaydı için tedbirler alınmış, bir yaşından büyük çocukların kaydedilebilmesi için baba, veli, vasi dışında, çocuğu yanında bulunduran yakın aile mensuplarına da beyan verme yetkisi getirilmiştir. Ayrıca okul idarelerine, diğer kamu idarelerine ve güvenlik makamlarına nüfusda kayıtlı olmayan bir kişiye rastladıklarında bu hususu nüfus idarelerine bildirme yükümlüğü getirilmiştir.

            b) 7 Kasım 1985 günlü Resmi Gazete’de yayımlanarak uygulamaya konulan Evlendirme Yönetmeliği ile Türk toplumunun temel müesseselerinden biri olan ailenin kurulmasında görülen aksaklıkların giderilmesi ve evlenme işlerinin sıkıcı formalitelerden arındırılarak mümkün olduğu ölçüde basitleştirilmesi amacıyla;

            Evlenme, tarafların yazılı beyanı üzerine nüfus cüzdanları ile yapılır hale getirilmiş; uygulamada hiçbir yararı görülmemiş olan 15 günlük ilan, ikametgah ilmuhaberi, boşanma ilamı ibrazı gibi zorunluluklar kaldırılmıştır.

            Yurt dışındaki vatandaşlarımıza nüfus cüzdanı verilmesinde yeni bir uygulama getirilerek, konsolosluklarımıza nüfus cüzdanı düzenleme yetkisi verilmiştir.

            c) 13.02.1981 tarihli ve 2382 sayılı Kanunla 203 sayılı Türk vatandaşlığı Kanununun 25’inci maddesine (g) bendi olarak getirilen bir hükümle Türk vatandaşlığını kaybettirilenlerin kendiliğinden Türk vatandaşı olmaları ve el konulan malların iade edilmesini sağlamak için 27 Mayıs 1992 tarihinde yürürlüğe konulan 3808 sayılı Kanunla yukarıda değinilen (g) fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.

            d) 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun uygulanmasına ilişkin yönetmeliğin 17’nci maddesinde 15 Ocak 1992 tarihinde yapılan değişiklikle, yabancı devlet vatandaşlığına geçmek üzere Türk vatandaşlığından çıkma izni alanlarla, başka nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin yeniden vatandaşlığa alınmalarını istemeleri halinde, işlemlerin hızlandırılması, basitleştirilmesi, bazı formalite ve araştırma konularının kaldırılması ve belirli bir süre içinde yeniden müracaat edenler hakkında her hangi bir soruşturma yapılmaması hususları benimsenmiştir.

            Söz konusu maddede yapılan bir değişiklikle de, izin almadan başka bir devlet vatandaşlığına geçmeleri halinde Türk vatandaşlığını kaybetmiş olanların yeniden vatandaşlığa alınmak için müracaat etmeleri halinde, yaklaşık bir yıl sürmekte olan kapsamlı güvenlik tahkikatı kaldırılmış ve merkezdeki bilgisayar kayıtlarından da yararlanılarak işlemlerin kısa sürede sonuçlandırılması sağlanmıştır.

            e) 1 Haziran 1992 tarihinde Nüfus Hizmetlerine Ait Kuruluş, Görev ve Çalışma Yönetmeliğinin 83’üncü maddesinde yapılan bir değişiklikle ve bu yönetmeliğe eklenen bir geçici madde ile;

            Bir yıl içinde nüfus kütüklerimize tescillerin yapılması yolunda başvuruda bulunan 18 yaşını tamamlamış kayıtsız kişiler, bildirimde bulundukları ana ve babaları nüfus kütüklerinde kayıtlı iseler vatandaşlık durumları incelenip, sonuçlanıncaya kadar yabancı işlemine tabi tutulmayacaklardır.

            Tanınan bu bir yıllık başvuru süresi bittikten sonra 18 yaşını tamamlamış ve nüfus kütüklerine kaydını yaptırmamış kişiler ise yabancı işlemine tabi tutulacaklardır.

            f) Daha önce il ve ilçe idare kurullarınca verilmekte olan nüfus para cezalarının yürürlüğe konulan 03.10.1990 tarihli ve 3669 sayılı Kanunla yurt içinde Mülki İdare Amirlerince ve yurt dışında Başkonsolosluklarımızca verilmesi uygulamasına geçilmiştir.

            Bu uygulama ile idare kurullarının iş yoğunluğu azaltıldığı gibi cezaya ilişkin paranın tahsilatı da hızlandırılmıştır.

            2. Pasaport İşlemleri
            5682 sayılı Pasaport Kanununun bazı maddelerinde değişiklik yapan 3073 sayılı Kanun gereğince (20.11.1984 tarihli Resmi Gazete) yürürlüğe konulan yönetmelikle;

            a) Pasaport verme işlemlerinde basitleştirme yoluna gidilerek evvelce 7 adet bilgi istenmekte iken (dilekçe, nüfus huviyet cüzdanı, fotoğraf, askerlik belgesi, ikametgah ilmuhaberi, cumhuriyet savcılığından sabıka kaydı, kamu görevlileri için izin belgesi), yeni düzenlemeyle halen pasaport talep edenlerden sadece form dilekçe, nüfus cüzdanı, 4 adet fotoğraf ve askerlik çağında olanlar için askerlik belgesi istenilmesiyle yetinilmiştir.

            Bu basitleştirme işlemlerinden önce pasaportlar, genelde 10 ile 30 gün arasında değişen süreler içerisinde verilmekte iken, bugün bu süreler aynı il nüfusuna kayıtlı olanlar için 3 iş gününe, başka il nüfusuna kayıtlı olanlar için ise 7 iş gününe indirilmiştir.

            b) Umuma mahsus münferit pasaportların süreleri, vatandaşın isteğine göre eskiden sadece iki yıla kadar uzatılabilirken, yeni düzenleme ile 5 yıla kadar uzatılabilmesi sağlanmıştır.

            c) Pasaport Kanununun 22’nci maddesinde yazılı suçlardan sanık olanlara, İçişleri Bakanlığının teklifi ve Başbakanın onayı ile pasaport verilmesi imkan ve kolaylığı getirilmiştir.

            d) Pasaport Kanununda, pasaport alacaklardan askerlik belgesinin istenmemesi hükmünü getiren bir değişiklik tasarısı 03.03.1993 tarihinde 3868 sayılı Kanun ile kanunlaşmıştır.

            3. Trafik İşlemleri
            2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bazı maddelerini değiştiren 3176 sayılı Kanuna göre çıkarılan yönetmeliklerle, sürücü belgesi alacak adayların müracaat şekil ve şartlarında, buna ilişkin sağlık muayeneleri, ehliyet, vize, motorlu taşıtların yeni kayıt, şahıstan şahısa devir, ilden ile nakil, araçların teknik muayene süreleri gibi işlemlerinde vatandaşlara kolaylık sağlayacak basitleştirmeler yapılmıştır.

            4. Silah Ruhsatları
            a) Evvelce süresiz verilmekte olan silah bulundurma ruhsatları ve bir yıl süreli olarak verilmekte olan silah taşıma ruhsatları 6136 sayılı Kanunda değişiklik yapan 3634 sayılı Kanunla 5 yıl süreli olarak verilmeye başlanmıştır.

            b) Taşıma ruhsatını haiz olupta elinde fazla silah bulunan vatandaşlara evvelce bir tek silah için taşıma ruhsatı, dğerleri için ise bulundurma ruhsatı verilmekte iken yukarıda değinilen kanunla, istekleri halinde silahların tamamı için ayrı ayrı taşıma ruhsatı verilmesi imkanı sağlanmıştır.

            c) Evvelce av tezkeresi için müracaat sahiplerinin ancak nüfusta kayıtlı oldukları yerin mülki idare amirliğine başvurmaları gerekirken, halen ikamet ettikleri yerin mülki idare amirliğine başvurmaları mümkün kılınmıştır.

            5. Patlayıcı Maddeler
            6551 sayılı Kanunun 2’nci maddesine göre çıkarılan 87/12028 karar sayılı Patlayıcı Maddeler Tüzüğüne göre 2’nci ve 3’üncü gruba dahil patlayıcı madde satıcılarına ancak 1 yıllık satış izni verilmekte idi.

            Zaman ve işgücü kaybını önlemek için 20.12.1989 tarihinden itibaren bu gruba giren satıcılara üç yıllık süre ile satış izin belgesi verilmeye başlanmıştır.

            6. Parmak İzi
            6 Mayıs 1983 tarih ve 18039 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış olan Teknik Büro Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre, umuma açık istirahat ve eğlence yerleri açacaklar ile ortaklarının ve bu gibi yerlerde çalışacak kişilerin, Polis Vazife ve Selahiyet Tüzüğünün 8 ve 11’inci maddelerinin tatbiki amacıyla, istisnasız parmak izleri ve fotoğrafları alınmaktaydı.

            08.12.1988 tarihli Bakan Onayı ile kabul edilen Emniyet Teşkilatı Parmak İzi Teknik Hizmetleri Yönetmeliği ile eski uygulama yürürlükten kaldırılmıştır. Yeni uygulama ile parmak izi alımı sadece kimliğini tespit edemeyenlere hasredilmiştir.

            7. Güvenlik Soruşturmaları
            a) Evvelce tüm personel için güvenlik soruşturması yapılmakta iken, sadece bir kısım personel için arşiv araştırılması getirilerek işlemlere sürat kazandırılmıştır.

            b) Evvelce 5 yılda bir yenilenmekte olan güvenlik soruşturmalarının 7 yılda bir yapılması sağlanmıştır.

            c) Kişilerin geriye doğru tüm yaşam dönemi araştırılırken, sadece soruşturmanın yapıldığı tarihten geriye doğru 10 yıllık geçmişlerinin ve 18 yaşından sonraki dönemlerinin araştırılması esası getirilmiştir.

            d) Evvelce başka bir göreve atanan bütün personel için güvenlik soruşturması yapılmakta iken, halen bu uygulama sadece yeni atandığı yerde gizlilik dereceli bir görevde çalıştırılacaklara hasredilmiştir.

            e) Evvelce herhangi bir zaman sınırlaması bulunmaz iken, güvenlik soruşturmasının en geç 2 ayda, arşiv araştırmasının da 15 gün içinde bitirilmesi esası getirilmiştir.

            8. Yerel Yönetimler
            a) 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanunla (17 Haziran 1989 tarihli Resmi Gazete) Umumi Hıfzıssıhha Kanununda öngörülen 1’inci sınıf gayrisıhhi müesseseler, yakıcı, parlayıcı, patlayıcı ve diğer tehlikeli maddelerle çalışan işyerleri, taşocakları, akaryakıt istasyonları, Turizmi Teşvik Kanunu kapsamına giren işletmeler ve Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu kapsamına giren yerler dışındaki işyerlerinin açılış işlemlerinde büyük kolaylıklar getirilmiştir.

            b) Sehir imar planlarının tasdiki ve bu planların mahallinde uygulanmasını yapacak olan teknik görevlilerin atama işlemleri, evvelce merkezi idare düzeyinde tamamlanırken, 1985 yılında yürürlüğe konulan 3194 sayılı Kanunla bu yetkiler belediyelere devredilmiştir.

            9. Çeşitli Düzenlemeler
            a) 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanunla (15.12.1984 günlü resmi gazete) daha önce yürürlükte olan 5917 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmıştır. Yeni Kanunla, uygulamada görülen çeşitli aksaklıklar giderilmiş; gerçek ve tüzelkişilerin zilyed bulunduğu taşınmaz mallarla, kamu idarelerine ait ve onlar tarafından idare olunan veya devlete ait veya devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan sahipsiz yerlere veya kamuya ait olan taşınmaz mallara yapılan tecavüzlerin idari makamlarca daha müessir biçimde önlenerek, arazi ihtilaflarından doğan kamu düzeninin sağlanmasına önem verilmiştir. Müdahale hallerinde de mülki idare amirine men yetkisi tanınmış, ayrıca vali yardımcısına karar vermede yetki devri yapılarak işlemlerde sürat sağlanmıştır.

            b) Evvelce Türkiye’de tarihi ve turistik yerlerde bilimsel ve kültürel amaçlarla film çekmek isteyen yabancılar için Genelkurmay Başkanlığı, Dışişleri, Kültür ve Turizm Bakanlıkları ile MİT Müsteşarlığının görüşleri alındıktan sonra müsaade verilmekte iken, zaman kaybına ve kırtasiyeciliğe yol açan bu engeller kaldırılmıştır.

            c) Ülke çapında polis bölgesinde 055 (şimdi 155) numaralı Polis İmdat telefonu, 154 numaralı Alo Trafik telefonu ile jandarma bölgesinde de 056 (şimdi 156) numaralı Jandarma İmdat telefonu ihdas edilerek tehlike anlarında vatandaşların güvenlik kuvvetlerimize ulaşmaları kolaylaştırılmıştır.

            d) Alkollü araç kullananlar için alkolmetre cihazlarının kullanılmasına başlanmıştır. Böylece sürücülerin doktora sevk işlemlerinde karşılaştıkları güçlükler ortadan kaldırıldığı gibi, trafik polisimizin görev sırasında zaman kaybı da önemli ölçüde önlenmiştir.

            e) Nüfus idarelerindeki haberleşmeye etkinlik ve sürat kazandırmak amacıyla hazırlanmış ve uygulamaya konulmuş olan “Nürus İdareleri Fax Projesi” ile bütün nüfus idareleri arasında çok güçlü bir haberleşme ağı tesis edilmiştir.

            Bu suretle, vatandaşların gerek resmi dairelere ibraz etmek ve gerekse nüfus cüzdanına sahip olmak için ihtiyaç duydukları nüfus ve aile kayıt örneklerinin faximile cihazı ile getirilmesi sonucunda önemli ölçüde zaman ve emek tasarrufu yaratılmıştır.

            IV. HALKLA İLİŞKİLER BİRİMLERİNİN İŞBİRLİĞİ VE kOORDİNASYON DURUMLARI
            İçişleri Bakanlığında basın ve halkla ilişkilerle ilgili faaliyetleri planlamak ve bu faaliyetlerin belirlenecek usul ve ilkelere göre yürütülmesini sağlama görevi 3152 sayılı Kanunla Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğine verilmiştir. Müşavirliğe bu görev verilmesine rağmen, hizmetin gerektirdiği düzenlemeleri kapsayan bir çalışma yönergesi bugüne kadar çıkarılmadığından, Bakanlık merkez ve taşra örgütü ile Müşavirlik arasındaki ilişkilerin saptanması, işbirliği ve koordinasyonu istenilen düzeyde sağlanamamıştır. Hatta aynı amaca dönük birimler arasında işbirliği ve koordinasyon dahi kurulamamış olup; örneğin, Bakanlık Halkla İlişkiler Müşavirliğinin haberi olmadan Emniyet ve Jandarma Genel Komutanlığının birimlerince basına haber, fotoğraf ve açıklama verilebilmektedir.¹⁰⁹

            Bakanlığın yalnızca basınla ilişkilerini yürüten Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğinin diğer halkla ilişkiler konularında herhangi bir faaliyeti olmadığı gibi örgütsel yapısında bu çalışmaları yürütecek bir birimi de bulunmamaktadır.

            Ayrıca, Bakanlığın bir halkla ilişkiler politikası tespit edilmediğinden Emniyet, Sivil Savunma ile Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü gibi birimler, kendilerine özgü halkla ilişkiler faaliyetinde bulunmaktadırlar. Bu durum genel olarak Bakanlığın değil, birimlerin imajının ön plana çıkmasına da neden olmaktadır.

            V.DEĞERLENDİRME
            İncelemenin bu bölümünde, İçişleri Bakanlığındaki halkla ilişkiler hizmetlerine ilişkin yapılanma irdelenmiş, bu irdeleme yapılırken hizmetin amacı ve kapsamı ortaya konulmuş, örgütlenme ve personel durumu tanıtılmaya çalışılmış, işlevsel olarak Bakanlığın yapısını ve çalışmalarını tanıtma ile kamuoyunun dilek ve şikayetlerini tanıma faaliyetleri değerlendirilmiştir. Bu  değerlendirmeler sonucunda elde edilen bilgiler şöyle özetlenebilir:

            1. Bakanlığın halkla ilişkiler hizmetini: Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği, Sivil Savunma Genel Müdürlüğü Yayın ve Tanıtma Şubesi, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü Yayın ve Halka İlişkiler Şubesi ile Emniyet Genel Müdürlüğü Basın, Protokol ve Halkla ilişkiler Şubesi yürütmektedir.

            2. Halkla ilişkiler birimleri yasal dayanağını Kanun ve Makam Onayından almaktadır.

            3. Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğinde 4’ü yüksekokul, 4’ü lise; Sivil Savunma Genel Müdürlüğü Yayın ve Tanıtma Şubesinde 4’ü yüksekokul, 1’i lise; Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Yayın ve Hakla İlişkiler Şubesinde 3’ü yüksekokul, 2’si lise; Emniyet Genel Müdürlüğü Basın, Protokol ve Halkla İlişkiler Şubesinde de 1’i yüksekokul, 5’i lise olmak üzere Bakanlığın halkla ilişkiler hizmetini yürüten toplam personel sayısı 24 kişiden oluşmaktadır.

            4. Halkla ilişkiler birimlerinde görevli personele halkla ilişkiler konusunda bir hizmet-içi eğitim programı uygulanmamaktadır.

            5. Bakanlığın basınla ilişkilerini yürütmekle görevli birim Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğidir.Bunun yanısıra Emniyet Genel Müdürlüğünün de basınla ilişkileri bulunmaktadır.

            6. Basına açıklama yetkisi Bakana ait olmakla beraber Müsteşar, Emniyet Genel Müdürü de basına açıklama yapmaktadır. Ayrıca Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğinden bildirilmiştir şeklinde basına açıklama yapılmaktadır.

            7. Basın ve halkla İlişkiler Müşavirliğince Bakanlık ile ilgili haberlerin yer aldığı basın duyurusu veya basın bülteni hazırlanarak ilgili basın kuruluşlarına gönderilmektedir.

            8. Basın mensuplarınca Bakanlığın faaliyet alanlarını ilgilendiren konularda yapılan yazılı soru taleplerinin cevaplandırılma eğilimi giderek artmaktadır.

            9. Bakanlığın hizmetlerini kamuoyuna tanıtmada; Radyo ve Tv. kuruluşlarının haber programları, TRT ve Sivil Savunma Genel Müdürlüğünün işbirliği sonucunda gerçekleştirilen Yangın ve İlk Yardım gibi Sivil Savunmayı tanıtıcı programları, Trafik Hizmetlerini Geliştirme Fonu tarafından yaptırılan ve Tv’lerde yayınlanan Trafik konulu filmleri ile Polis Radyosu programlarından yararlanılmaktadır.

            10. 1928-1995 yılları arasında 459 adet kitabın basımı gerçekleştirilmiş bulunmaktadır. Bu kitapların çoğunluğunu genel idare, mahalli idareler ve sivil savunmaya ilişkin konular oluşturmaktadır.

            11. Bakanlıkça periyodik olarak yayımlanan dört dergi bulunmaktadır. Türk İdare Dergisi, Sivil Savunma Dergisi, Polis Dergisi ve Jandarma Dergisi.

            12. Sivil Savunma ve Emniyet Genel Müdürlüğünün hizmet alanları ile ilgili olarak afiş, broşür gibi yayınlardan tanıtım amacıyla yararlanılmaktadır.

            13. Sivil Savunma teşkilatı ile Emniyet teşkilatının kuruluş yıldönümleri ve trafik haftası gibi sosyal etkinliklerde Bakanlıkça yürütülen hizmetler kamuoyuna tanıtılmaktadır.

            14. İçişleri Bakanlığında basını izleme görevi Bakanlık merkezinde Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğince, bağlı kuruluşlarda ise Jandarma Genel Komutanlığı İstihbarat Başkanlığı bünyesindeki Basın ve İrtibat Bürosu ile Emniyet Genel Müdürlüğü Basın, Protokol ve Halkla İlişkiler Şubesi tarafından yerine getirilmektedir. Bu görev taşra teşkilatında Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüklerince yürütülmektedir.

            15. Vatandaş ile Bakanlık üst düzey yönetimi arasında yüzyüze ilişki kurulabilmektedir. Bu ilişkide Bakanlık Özel Kalem Müdürlüğü ile diğer birim başkanlarının özel kalem ya da sekreterliklerinin önemli bir rolü bulunmaktadır.

            16. Bakanlıkta halkla ilişkiler konusunda herhangi bir kamuoyu  araştırması yapılmamaktadır.

            17. Çok çeşitli nedenlerle Bakanlığa yapılan vatandaş başvurularına ilişkin istatistiki bilgilerin izlenmesi ve koordinasyonu APK Kurulu Başkanlığınca yürütülmektedir.

            18. Bakanlığın iç güvenlik ve trafikle ilgili hizmetlerinde vatandaşların telefon aracılığı ile şikayetlerini öğrenmek üzere 155 Polis İmdat, 156 Jandarma İmdat ve 154 Alo Trafik no’lu telefonlar hizmete sunulmuş bulunmaktadır.

            19. İl Emniyet Müdürlükleri bünyesinde oluşturulan gözaltı izleme büroları ile gözaltına alınan vatandaşların yakınları bilgilendirilmektedir.

            20. Bakanlığın hizmet alanları ile ilgili olarak nüfus, vatandaşlık, pasaport, trafik, silah ruhsatları, patlayıcı maddeler, parmak izi, güvenlik soruşturmaları, işyeri açma ve çalışma ruhsatları gibi işlemlerde bürokrasiyi azaltmaya yönelik çeşitli düzenlemeler gerçekleştirilmiş bulunmaktadır.

            21. Bakanlığın halkla ilişkiler hizmetini yürüten birimleri arasında yeterli bir koordinasyon bulunmamaktadır.

            Sorunlar ve Öneriler
            1. Bakanlığın basın ve halkla ilişkilerle ilgili faaliyetlerini planlamak ve bu faaliyetlerin belirlenecek usul ve ilkelere göre yürütülmesini sağlamakla görevli Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğinin örgütsel yapısının yetersizliği ile bu birimin görevlerini tanımlayan bir çalışma yönergesinin bulunmaması, merkezi düzeydeki halkla ilişkiler yapılanmasının en önemli sorununu oluşturmaktadır. Bu durumun bir sonucu olarak, Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği yalnızca basınla ilişkileri düzenlemekte; vatandaş başvuruları, kamuoyu araştırmaları, yayın faaliyetleri gibi diğer halkla ilişkiler konularında ise herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.

            Sorunun çözümlenmesi amacıyla Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğinin örgütsel yapısında aşağıda açıklanan düzenlemeler gerçekleştirilmelidir.

            a) Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esaslarını Belirleyen 3046 sayılı Kanunun 16’ncı maddesi uyarınca Şube Müdürlükleri kurulmalıdır.

            b) Kurulacak Şube Müdürlüklerinin görevleri, Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliğinin Görev ve Çalışma Esaslarını belirleyecek bir yönerge ile düzenlenmelidir.

            Kurulması önerilen şubeler aşağıdaki şemada gösterilmiştir.
 
 

           Şubelerin Görevleri
            İdari İşler Şubesi: Müşavirliğin demirbaş ve sarf ihtiyaçlarını sağlamak, büroların yerleşim, düzen, temizlik işlerini yürütmek, daktilo hizmetlerinin koordinasyonunu sağlamak, evrak giriş kayıt ve işlemlerini yapmak, Müşavirlik personelinin tüm özlük işlemleri ile arşiv hizmetlerini yerine getirmek;

              Basınla İlişkiler Şubesi: Bakanlığın basınla ilgili faaliyetlerini planlamak, Bakanın basın toplantılarını düzenlemek, basına açıklama yapmayı gerektiren durumları tespit ederek basın açıklaması hazırlamak, basını izlemek, basında Bakanlıkla ilgili çıkan haberleri makama arzetmek, basın mensuplarınca Bakanlığa verilen soru taleplerinin cevaplandırılmasını sağlamak, basınla ilgili konularda diğer birimlerle işbirliği ve koordinasyon yapmak, basın bülteni çıkarmak;

            Halkla İşkiler Danışma ve Değerlendirme Şubesi: Vatandaşların sözlü ve yazılı başvurularını değerlendirmek, izlemek, tespit edilen aksaklıklar hakkında ilgili birimle doğrudan temasa geçerek mevcut aksaklıkların giderilmesinin koordinasyonunu sağlamak, vatandaş başvurularına ilişkin istatistiki bilgileri Eğitim Araştırma ve Koordinasyon Şubesine aktarmak;

            Eğitim Araştırma ve Koordinasyon Şubesi: Halkla ilişkilerle ilgili hizmet-içi eğitim ve seminerler düzenlemek, Bakanlığın halkla ilişkiler politikası hakkında görüş oluşturmak, kamuoyu araştırmaları yapmak, Bakanlık çalışmalarının kamuoyundaki tesirlerini araştırmak, bürokrasiyi azaltmaya yönelik olarak organizasyon ve metot çalışmaları yapmak, brifing raporları hazırlamak, vatandaş başvurularına ilişkin istatistiki bilgileri çözüm önerileri ile birlikte Başbakanlığa göndermek;

            olarak tespit edilmelidir.

            c) Basın ve Halkla İlişkiler Müşaviri, basınla ilişkileri yetkili yöneticinin emirleri doğrultusunda yerine getirmektedir. Oysa Müşavirin kamuoyuna yanlış yansıtılan haber ve Bakanlık çalışmalarıyla ilgili olarak belli yetkileri hemen kullanması gerekebilir. Bu nedenle, Bakanlığın Basın ve Halkla İlişkiler Müşaviri gazetecilik ve halkla ilişkiler konusunda çalışmış bir uzman olmamalı, Bakanlığın görev ve çalışma alanlarını iyi bilen Mülki İdare Amirliği sınıfından Kaymakamlık ya da Valilik yapmış bir kişi olmalı ve basına açıklama yapma konusunda da yetkili kılınmalıdır.

            2. Mahalli İdareler ve İller İdaresi gibi vatandaş başvurularının yoğun olduğu ana hizmet birimlerinde halkla ilişkiler şubesi bulunmamaktadır. Etkin bir halkla ilişkiler hizmeti yürütmek için her iki genel müdürlük bünyesinde de halkla ilişkiler birimi oluşturulmalıdır.

            3. Emniyet Genel Müdürlüğünün basın ve halkla ilişkilerini yürütmek üzere kurulan Basın, Protokol ve Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğünün 1990 yılında çıkarılan Kuruluş, Görev ve Çalışma Yönergesindeki Basın Bürosu, Halkla İlişkiler Bürosu ile Genel Evrak ve İstatistik Bürosu gibi alt birimler personel yetersizliğinden tam olarak işler durumda bulunmamaktadır. Bu bürolar, yeterli personel ile takviye edilerek işler duruma getirilmelidir.

            4. Bakanlığın halkla ilişkiler hizmetini yürüten personelden BYYO mezunu olanların sayısı (4 kişi) ile diğer yüksekokul mezunu sayısı (8 kişi) toplam personele (24 kişi) göre yetersiz durumdadır. Ayrıca halkla ilişkiler konusunda hizmet-içi eğitim sorunu bulunmaktadır. Bu nedenle halkla ilişkiler hizmetinde etkinliğin artırılması için aşağıda belirtilen hususları içeren bir personel politikasına ihtiyaç duyulmaktadır.

            a) Halkla ilişkiler birimlerinde görevlendirilecek personelin yüksek öğrenim görmüş, özellikle de üniversitelerin İletişim Fakültesinden mezun olanları tercih edilmelidir.

            b) Halkla ilişkiler birimlerinde görevli personele halkla ilişkiler konularında hizmet-içi eğitim programları uygulanmalıdır.

            c) Halkla ilişkiler birimlerinde Halkla İlişkiler Uzmanı ve Uzman Yardımcısı ünvanı ile uzman personel istihdamına gidilmeli, bunun için gerekli yasal mevzuat oluşturulmalıdır.

            5. Mahalli İdareler ve İller İdaresi Genel Müdürlüğünün hizmetlerini tanıtmak amacı ile bu birimlerce kurum içi ve kurum dışına yönelik periyodik yayın faaliyetinde bulunulmalıdır.

            6. Halkla ilişkiler birimlerinin araç-gereç ve donanım bakımından yeterli bir durumda olmaları sağlanmalıdır.

            7. Bakanlığa şahsen yapılacak müracaatlarda, vatandaşlar hoşgörü ve güleryüzle karşılanmalı, işleri olumsuz neticeleniyorsa nedenleri açıklanarak bilgi verilmelidir.

            8. Organizasyon ve metot araştırmaları yapılarak bürokratik işlemler daha da basitleştirilmelidir.

            9. Bakanlık makamı vatandaşın hak arama kapısı olmaktan çıkarılmalı ve vatandaşın doğrudan halkla ilişkiler birimlerine müracaat etmesi sağlanmalı, böylelikle de Bakanlık makamının ilk merci değil, son merci olduğu halka benimsetilmelidir.

(102)Dündar, a.g.e., s. 120.

(103)a.k., s. 146.

(104)Bu bilgi APK Kurulu Başkanlığı Koordinasyon Dairasinden alınmıştır.

(105)Ertekin, a.g.e., s. 68.

(106)Polis Dergisi, Sayı:1, Ankara 1995, s. 162.

^{(107)Bu bilgiler Em. Gn. Md. Ana Komuta Kontrol Merkezinden (AKKM) alınmıştır.}

(108)Pıtırlı, a.g.m., ss. 16-24.

(109) Ertekin, a.g.e., s. 121.