1. Daire, 9.4.l996 Tarih ve 6039 Tutanak Sayılı Kararı:

            Tespit tutanakları zam tarihleri itibarıyla düzenlendiğinden, hakediş düzenleme tarihinden sonraki zamlı fiyatlara göre malzeme fiyat farkı ödenemez.

            Müteahhit H.Y. yükleniminde bulunan 207.000.000 TL keşif bedelli ........İmralı 3 derslikli ilkokul inşaatı işi ile ilgi 2 no.lu hakedişin incelenmesinde, kereste fiyat farkının fazla ödendiği görülmüştür.

            88/l3l8l Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinde yer alan Fiyat Farkı Kararnamesi’nin 9. madde ilk paragrafında; maddede belirtilen malzemelere, “sözleşme veya uygulama yılı fiyatlarına esas rayiçlerinde yılı içinde değişiklik olması halinde fiyat farkı ödenir veya kesilir” denilmektedir.

            Afyon Orman İşletme Müdürlüğü’nün l0.ll.l992 tarih ve 4058 sayılı Afyon Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü’ne hitaben yazılan yazıda kereste fiyatı 23.7.l992 - l.8.l992 tarihlerinde 750.000 TL/m3, l.8.l992-20.l0.l992 tarihleri arası 900.000 TL/m3 ve 20.l0.l992 tarihinden sonra ise l.l00.000 TL/m3 olduğu belirtildiği cihetle kereste için malzeme fiyat farkı ödenirken zam tarihleri itibariyle tespit tutanağı tutulması veya enterplasyon yoluyla fiyat farkı ödenmesi gerekirken hakediş tarihinden sonraki zamlı fiyatların esas alınarak fiyat farkı ödenmesi yersizdir.

            1. Daire, 5.3.l996 Tarih ve 6002 Tutanak Sayılı Kararı:

            İş sona erdikten sonraki zamlı fiyat dikkate alınarak fiyat farkının ödenmesi mümkün değildir.

            Teftiş lahiyasının 70. maddesinde de konu edildiği üzere müteahhit N.E. yükleniminde bulunan 357.952.000 TL keşif bedelli Bordür Atölye İnşaatı işine ilişkin olarak düzenlenen 4 no.lu hakediş raporunda malzeme fiyat farkının hatalı hesaplanması sonucu fazla ödemede bulunulduğu görülmüştür.

            88/l3l8l Sayılı Kararname’nin 9.2.4. bendinde;

             “Bina tesisat işlerinde kullanılan malzeme:

            Sözleşmesinde aksine bir hüküm yok ise (bundan evvel çıkarılmış fiyat farkı ile ilgili maddelerde bulunan “bina tesisat işleri hariç” ibaresi aksine bir hüküm sayılmaz.) Birim fiyat analizleri bulunmayan ve Bayındırlık ve İskan Bakanlığı birim fiyat listelerinde yer alan tesisat iş kalemleri için, karşılarında gösterilen gruplara göre o grupta yer alan malzemelerin, sözleşme fiyatlarına veya uygulama yılı fiyatlarına esas olan rayiçlerinde ilgili tesisat iş kalemlerinin hakediş raporuna girdiği tarihte bir artış veya eksiliş olması halinde, aşağıdaki formüle göre, malzeme fiyat farkı ödenir.....” denilmektedir.

            Mevzuatın açık hükmüne göre, elektrik tesisat işlerinde kullanılan malzemelere malzeme fiyat farkının verilebilmesi için ilgili tesisat iş kalemlerinin hakediş raporuna girdiği tarih itibariyle fiyatında artış meydana gelmiş olması gerekir. İş Süresi sona erdikten sonraki zamlı fiyat dikkate alınarak fiyat farkının ödenmesi mümkün değildir.

            Buna göre, elektrik tesisat işlerinde kullanılan malzeme için malzeme fiyat farkı verilirken işin süresi içerisinde tesisat iş kalemlerinin hakediş raporuna girdiği tarihteki zamlı fiyat esas alınması gerekirken iş süresi sona erdikten sonraki zamlı fiyatın esas alınması sonucu toplam .........TL fazla ödemede bulunulmuştur.

            5.Daire, 9.3.1993 Tarih ve 8152 Tutanak Sayılı Kararı: 

            Kereste fiyat farkı hesabında baz ve zamlı fiyatlara Bakanlık Fonu ile Özel İdare hissesi dahil edilemez.
 
            ....... İşinde kereste fiyat farkı hesabında baz ve zamlı fiyatlara Bakanlık Fonu ile Özel İdare Hissesinin de dahil edildiği tesbit edilmiştir. 

            88/13181 Sayılı Kararname’nin 9.2.2/b fıkrasında: kalıp iskele, doğrama, çatı ve iksalarda kullanılan kereste için III. sınıf normal boy çam tomruğun uygulama yılı içinde değişen iş yerine en yakın orman işletmesinin onaylı fiyat protokolundaki tahsisli fiyatı ile III. sınıf normal boy çam tomruğunun uygulama yılı başında aynı orman işletmesinin onaylı fiyat protokolundaki tahsisli fiyatı arasındaki farkın, Özel İdare payı, Tellaliye, Bakanlık Fonu, Biçme Kayıpları, manipulasyon gibi tomruğun kereste haline getirilişine kadarki giderleri de kapsayan 1.50 katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutar üzerinden ödeneceği kararlaştırılmıştır.

            Buna göre, kereste fiyat farkı hesabında uygulanan f=1.50 (Kı-Ko) formülü, Özel İdare Hissesi ve Bakanlık Fonu dahil diğer bütün giderleri içerdiği için Orman İşletmesince belirlenen tahsisli fiyatlara başka bir giderin eklenmesine imkan bulunmamaktadır. 

            12.11.1990 tarih ve 3 no.lu hakedişle ödenen kereste fiyat farkı hesabında yukarıda sözü edilen kararnamenin açık hükmüne aykırı olarak tahsisli fiyatlara, Bakanlık Fonu ve özel İdare payının eklenmesi sonucu ....TL fazla ödemeye sebebiyet verilmiştir. 

            MALZEME FİYAT FARKININ HESAPLANMASI

            2.5.1995 Tarih ve 23680/3 Tutanak Sayılı Temyiz Kurulu Kararı:

            Satışlarını doğrudan doğruya fabrikadan yapan çimento fabrikasından tercihli olarak şantiye teslimi çimento alınabileceği, yükleniciye ayrıca nakliye bedeli verilmemesi koşuluyla malzeme fiyat farklarının şantiye teslimi fiyatlarına göre saptanabilir.

            İlamın 3/b maddesinde, iş yerine en yakın olan ve sözleşmesinde belirtilen ......... Çimento fabrikasında doğrudan fabrika teslimi çimento satışı da yapıldığı halde, çimentonun şantiye teslimi suretiyle alınması ve fiyat farklarının buna göre ödenmesi sebebiyle tazmin hükmü verilmiştir. 

            Dilekçilere İlam’ın 3/b maddesi ile ilgili olarak, anılan işte beton dökümlerinin devamlılık arz ettiğini, bu nedenle stoklanması mümkün olmayan dökme çimentonun mutlaka zamanında temin edilmesi gerektiğini (A) çimento fabrikasının şantiye teslimine öncelik vermesi sebebiyle bant teslimi çimento alımında aksamalar meydana geldiğini, bu durumun zorunlu hal kabul edildiğini, çimento şantiye teslimi fiyatlarla temin edildiğinden mükerrer ödemeden kaçınmak için çimentonun taşıma bedelinin hakedişlerden düşüldüğünü bu uygulamalarının ayrıca, 88/13181 sayılı kararnamenin 9.7. maddesine uygun olduğunu ileri sürerek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir.

            Sözleşme eki özel teknik şartname hükümlerine göre, çimento A çimento fabrikasından yüklenici tarafından temin edilecek ve taşınacak (Bölüm 1,Md.4) ancak çimentonun fabrikalar veya kurdukları örgütler aracılığı ile taşınması durumunda sözleşme eki birim fiyat tariflerinin 16.501 poz no.lu birim fiyatı ile sözleşmede yer alan diğer hükümler Yer alacaktır. (Bölüm2, Md.90) DSİ’nin 16.501 Poz no.lu “Çimento bedeli” başlıklı birim fiyat çimento bedeline taşıma bedeli dahil edilmemiş “Not:b” ile bu birim fiyatın torbalı çimentolar için olduğu, torbasız çimento kullanılması halinde idarece yeni fiyat yapılabileceği belirtilmiştir. 

            Torbasız (dökme) çimentonun yoğun olarak kullanıldığı anılan işte idare, sözleşme eki (B) cetveline göre torbasız çimentonun birim fiyatı olarak çimento fabrikasındaki fiyatı (yani fabrika) teslim fiyatını birim fiyat olarak tesbit etmiştir. 

            Sözleşme eklerinde yer alan bu hükümler olağan durumlarda takibedilmesi gereken yöntemleri belirlemektedir. 

            Olağandışı durumlarda takibedilmesi gereken yol ise sözleşmenin 16.maddesinde belirlenmiştir. Sözleşme eki Özel Teknik Şartname’de (Bölüm 2, Md.90) bazı istisnai durumlar için anılan sözleşme maddesine gönderme yapılmaktadır. 

            Sözü edilen 16. madde, iş için gerekli olan çimentonun temininden yükleniciyi sorumlu tutmuş, ancak fabrikalarca siparişin kabul edilmemesi veya geç verilmesi hallerinde idarenin yükleniciye, ya teslim süresinin beklenmesi veya başka bir fabrikadan satın alınması veya ithal çimento kullanma konularında izin vermesine imkan tanımıştır. 

            A Çimento Fabrikası’nın bant teslimi dökme çimento tesliminde aksama meydana geldiği dilekçede yer almakta olup savunma ekleri olarak da ibraz edilmiş, ancak ilamda, zorlayıcı bir nedene dayanmayan şantiye teslimi çimento alınması ile fiyat ve farklarının buna göre ödenmesi mümkün görülmemiştir. 

            Çimentonun fabrikadan alınması hususunda herhangi bir zorlayıcı durum görünürde bulunmamaktadır. Ancak işin gecikmesi sözkonusu olmaktadır. Gecikme günümüz koşullarında işin daha pahalı bir maliyetle yürütülmesine sebep teşkil etmekte, ülke ekonomisine yapacağı katkıyı da ileri tarihlere ertelemektedir. Bu itibarla maliyet ve süre artışları zorunlu bir sebep olmaktadır. 

            Diğer yandan 16.madde herhangi bir zorunluluk şartına yer vermemiş, teslimlerin aksaması halinde, başka bir fabrikadan satın almaya izin verme konusunda idareyi yetkili kılmıştır. İdare bu hükme dayanarak yükleniciye B Çimento Fabrikasını önermiş, ancak nakliye dolayısıyla daha pahalı hale gelen bu alım yerine, daha ucuz olan A Çimento Fabrikası’nın şantiye teslim fiyatlarını tercih etmiştir. Çimento şantiye teslimi fiyatlarla temin edildiğinden mükerrer ödemeden kaçınmak için çimentonun taşıma bedelleri hakedişlerden tenzil edilmiştir. 

            Görüldüğü üzere B Çimento Fabrikası’nın tercihi sözleşmeye aykırı olmamakta, ancak bu tercihi daha pahalı duruma geldiği için idare ucuz yola yönelmiş olmaktadır. Yani, hazine zararı da söz konusu değildir. 

            Dilekçiler ilamın 3/a maddesine ilişkin olarak tahsilat yapıldığını bildirmekte iseler de buna ait belge göndermedikleri, bu miktar yatırılmış olsa dahi ilamın infazı mahiyetinde olduğundan bu kısma ilişkin olarak yapılacak işlem olmadığına, ilamın 3/b maddesinde tazminine hükmedilen miktarın yukarıda açıklanan sebeplerle kaldırılmasına, 

            Sonuç olarak ....sayılı ilamın 3. maddesiyle ......TL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünden ....TL’lık kısmın düşürülerek kalan ......TL’nin sayman ve tahakkuk memuru ile hakedişi düzenleyen ve onaylayanlar uhdesinde kalmak üzere hükmün, .... TL olarak düzeltilmek suretiyle tasdikine.

            l. Daire, l8.4.l996 Tarih ve 6042 Tutanak Sayılı Kararı:

            Her imalata, gerçekleştirildiği yılın fiyat farklarının ödenmesi gerektiğinden, müteakip yılın hakedişlerinde önceki yıl hiç imalat yapılmamış gibi gösterilerek toplam imalata fiyat farkı ödenmesi yersizdir.

            ........ Taahhüdündeki Fındıklı Çok Amaçlı Lise İnşaatı işine ait hakediş raporu ve eki belgelerin incelenmesi sonunda;

            l99l Yılında hiç imalat yapılmamış gibi gösterilerek toplam imalata fiyat farkı verilmesi ile ihzarattaki keresteye fiyat farkı ödenmemesi gerektiği halde ödenmesi nedeniyle fazla tediyede bulunulduğu görülmüştür.

             Söz konusu işe l99l yılında başlanılmış ve l no.lu hakediş 30.l2.l99l tarih ve l696 no.lu verile emriyle ödenmiştir. Yine 26.5.l992 tarih ve 378 no.lu verile emriyle ödenen 2 no.lu hakediş raporundan yılı içinde l49.484.000 TL ödendiği anlaşılmaktadır. 696 No.lu verile emriyle ödenen 3 sayılı hakediş raporunda ise, kereste için 30x900.000= 27.000.000 TL; ince B.A. demiri için 55x920.000= 50.600.000TL; kalın B.A. demiri için 30x9l4.000= 27.420.000 TL olmak üzere toplam l05.020.000 TL’lık ihzarat yapıldığı görülmektedir. Bu durumda l no.lu hakedişteki l49.484.000 TL’lık imalat+ihzarat tutarının l05.020.000 TL’sı ihzarat olduğuna göre l49.484.000-l05.020.000= 44.464.000 TL’lık imalatın l99l yılı içinde yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu haliyle 3 no.lu hakediş raporunun ödenmesi sırasında, l99l yılı içinde hiç imalat yapılmamış gibi gösterilerek toplam imalata fiyat farkı ödenmiştir.
            Halbuki; l no.lu hakediş ile toplam l49.484.000 TL imalât+ ihzarat tutarı ödenmiş olup, bu miktardaki işin l992 yılında yapılması söz konusu olamayacağı gibi, fiyat farkı ödenmesi de mümkün değildir.

            1. Daire, 5.ll.l996 Tarih ve 6095 Tutanak Sayılı Kararı:

            PVC Fiyat farkı hesabına ilişkin formülün yanlış uygulanması Hk.

            Müteahhit F.A. taahhüdünde bulunan 3.600.000.000 lira keşif bedelli A.... Emniyet Müdürlüğü Hizmet Binası İnşaatı işine ait l0 numaralı hakediş raporu ile eklerinin incelenmesinde; anılan işe ait 23.24l poz numaralı imalatta kullanılan sert plastik (PVC) fiyat farkı hesabında, F=0,385x To(Pı-P)/Po formülündeki 0,385 katsayısının dikkate alınmadığı görülmüştür.

            Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın l80 Sayılı K.H.K.nin 2/n maddesine istinaden yayımlandığı 2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu Kapsamındaki Kuruluşların Yapım, Hizmet ve Taşıma İşleri İhalelerine Uygulanacak Genel ve Ortak Esasları Belirleyen Tip Şartname’nin l8. maddesi gereğince uygulanacak olan Tip Sözleşmenin “Malzeme Fiyat Farkları, başlıklı 8.G.2.2. maddesinin (d) fıkrasında sert plastik (P.V.C) kapı ve pencere doğramaları için fiyat farkının ne şekilde ödeneceği karara bağlanmıştır. Buna göre,

             “d- Sert plastik (PVC) kapı ve pencere doğramaları için; (Pl) Petkim Petrokimya A.Ş.’nin uygulama yılı içinde değişen PVC süspansiyon hammaddesi satış fiyatını,

             (Po) Petkim Petrokimya A.Ş.nin uygulama yılı başındaki PVC süspansiyon hammaddesi satış fiyatını,

             (To) Metal takviyeli sert PVC doğrama profilinin sözleşmeye veya uygulama yılına esas rayiç listesindeki 04.769/7 poz.una tekabül eden bedeli göstermek üzere F=0,385xTo(Pl-Po) formülü ile bulunacak değer, malzeme fiyat farkı olarak kabul edilir” denildiğinden, burada sözü edilen formülde yer alan 0,385 katsayısı dikkate alınması gerektiği halde, aksine işlem yapılması yersizdir.

            2. Daire, 5.11.1991 Tarih ve 30301 Tutanak Sayılı Kararı: 

            Malzeme fiyat farkının imalatta fiilen kullanılan malzeme fiyatı üzerinden hesaplanması gerekir. 

            Sözkonusu inşaatta kullanılan çimentonun satın alındığı Batı Anadolu Çimento Sanayii A.Ş’nin 12.12.1987 gün ve Ticaret:120. 17.2.1989 gün ve Ticaret :59 sayılı yazılarında, torbalı portland çimento üretiminin yetersiz olması nedeniyle piyasaya katkılı portland çimento sevkedildiği belirtildiğinden fiilen kullanılan katkılı portland çimento fiyatı üzerinden fiyat farkı ödenmesi gerekirken, fiilen kullanılmayan portland çimento fiyatı üzerinden fiyat farkı ödenmesi mümkün görülememektedir. 

            Bu itibarla çimento fiyat farkı olarak fuzulen ödenen .......TL’nin ödettirilmesine. 

            3. Daire, 21.1.1993 Tarih ve 135 Tutanak Sayılı Kararı:

            Malzeme fiyat farklarına %25’lik müteahhit karı ve genel gider payı eklenemez.

            İstanbul ili sınırları içerisindeki kum-çakıl nakliyeleri için hazırlanan 1988-1989 yılı için geçerli olan sabit nakliye birim fiyatlarının hesaplanması sırasında analiz içinde kum-çakıla ait malzeme fiyat farkına yer verildiği ve fiyat farklarına %25 müteahhit karı ve genel gider payı eklendiği görülmüştür. 

            88/13181 sayılı B.K.K eki esasların (9.4) maddesinde; 

             “Malzeme fiyat farkları, müteahhit kârı ve genel gider payı eklenmeksizin ve eksiltme oranı veya ihale zammı hesaba katılmaksızın hakedişlere eklenir veya hakedişlerden kesilir” denilmekte olup, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın konuya ilişkin 30.12.1985 gün ve 11816-B sayılı tebliğinde de; “Malzeme sahipli ocaklardan alındığı taktirde, 4. madde gereğince tesbit edilmiş satın alma bedeli ile uygulama yılına ait Bayındırlık ve İskan Bakanlığı rayiç fiyatı arasındaki fark, müteahhit kârı ve genel gider payı eklenmeksizin ve eksiltme indirimi hesaba katılmaksızın müteahhide ödenecektir” hükmü getirilmiştir. 

            Anılan hükümlere göre kum-çakıl fiyat farkı hernekadar sabit nakliye fiyatının tesbiti sırasında analizde yer alan bir kalem gibi görünmekte ise de aslında bu fark gerçek anlamda bir fiyat farkı olduğundan, bu farkın müteahhit kârı ve genel gider payı eklenmeksizin ödenmesi gerekmektedir. 

            4. Daire, 4.3.l993 Tarih ve 27657 Tutanak Sayılı Kararı:

            İşin keşfinde değişiklik yapılarak, daha yüksek maliyetli benzer imalatların yaptırılması durumunda aradaki farkın malzeme fiyat farkı olarak ödenmesi ve bu farklara ayrıca %25 müteahhit karının ilave edilmesi söz konusu olamaz.

            Metrekare esasına dayanan prefabrik imalatlar kapsamında bulunan, aşağıda ayrıntıları yazılı bazı imalatların yapımından vazgeçilerek onların yerine maliyetleri biraz daha yüksek olan benzer başka imalatların yaptırıldığı, aradaki farkın 88/l3l8l sayılı kararnamenin 9. maddesi dayanak gösterilmek suretiyle malzeme fiyat farkı olarak ödendiği ve bu farklara ayrıca %25 müteahhit karı ilave edildiği görülmüştür. 

            Bu yeni imalatların malzeme fiyat farkı olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Zira 88/l3l8l sayılı kararnamenin 9. maddesinde özetle “.....işlerin meydana getirilmesinde kullanılan veya yardımcı olarak tüketilen malzemeden bu maddede belirtilenlere, bunların, sözleşme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birim fiyatlarına esas olan rayiçlerinde bir değişiklik olması halinde fiyat farkı ödenir veya kesilir” denilmekte ve müteakiben hangi malzemeler için fiyat farkı verileceği ayrıntılı olarak sayılmaktadır. Yukarda izah edilen imalat değişikliklerinin fiyat farkına esas malzemeler ile herhangi bir ilişkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu imalatları malzeme fiyat farkı kapsamında, mütalaa etmek mümkün değildir. Kaldı ki fiyat farkına tabi malzeme olarak değerlendirilse bile %25 müteahhit karı ödenmesi mümkün değildir.

            Diğer taraftan idarece keşifte yazılı bazı imalatların yapımından vazgeçilerek bunların yerine başka imalatların yaptırılmasına karar verilmesi durumunda, mukayeseli keşif özeti düzenlenmesi, keşif artışı oranının tesbit edilmesi ve bu artış %30 dahilinde bulunuyor ise aynı şartlarla aynı müteahhide yaptırılması gerekir. Ancak sözü edilen bu işte daha önce %30 keşif artışı zaten yapılmış bulunduğundan bu defa herhangi bir keşif artışı yapılması mümkün değildir. Dolayısıyla yaptırılan yeni imalatlar keşfin ve sözleşmenin dışında yapılmış işler durumundadır. Sözleşme ve keşif dışında kalan bu imalat bedellerinin ödenmesi, ancak Maliye ve Gümrük Bakanlığı Muhakemat Genel Müdürlüğü’nün onayı ve Danıştay’ın müsbet mütalaası ile idare ile müteahhidi karşılıklı ibra eden bir sulhname düzenlenmesi suretiyle mümkündür. Bu sulhname ile keşif ve sözleşme dışı imalat bedellerinin ihale indirimsiz ve müteahhit karsız olarak ödenmesi gerekmektedir. Oysa bu işte keşif dışı kalan imalat bedellerinin ödenmesinde bu yola başvurulmayarak %25 müteahhit karlı imalat bedelleri ödenmek suretiyle fazla ödemede bulunulmuştur.

            3.Daire, 20.6.1991 Tarih ve 125-13 Tutanak Sayılı Kararı:

            Fabrikadan temin edilen demir kütük ve saç fiyat farkına depo fiyat farkı dahil edilemez.

            Demir kütük ve saç fiyat farklarına, her iki malzemenin de fabrikadan temin edilmiş olmasına karşın, depo fiyat farkı ilave edildiği görülmüştür

            Yüksek Fen Kurulu Başkanlığının Betonarme ve Profil Demirlerin Depo Fiyat Farkı konulu yazısında da açıklandığı gibi Türkiye Demir ve Çelik İşletmeleri ürettiği hadde mamullerinin satış fiyatlarını listeler düzenlemek suretiyle yayınlamakta, ayrıca bir liste halinde de bu fiyatlar bünyesinde yer almayan merkez ve diğer bazı illerdeki mevcut satış depolarına ait depo fiyat farklarını belirtmektedir. Mamullerin satış fiyatlarını gösteren listedeki fiyatlar baz fiyat olup, gerçek satış fiyatı bu fiyatlara depoların fabrikalara olan uzaklıklarına göre tesbit edilmiş olan fiyat farklarının ilavesiyle bulunur. 

            Türkiye Demir ve Çelik İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü’nün 13.12.1984 tarih ve 63-67-21042 sayılı yazısında da belirtildiği gibi depo fiyat farkı adı altında açıklanan bedel, stoklama istifleme, tahmil- tahliye ve nakliye hizmetlerinden ileri gelmektedir. 1976 yılından itibaren uygulanmaya başlayan “ merkez depo fiyat farkı ise 1980 yılına kadar rayiçlere ilave edilmiş, dolayısıyla birim fiyatların bünyesine girmiş; 1981 yılından bu yana ise rayiç ve birim fiyatlara yansıtılmamıştır.

            Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi demirin satış fiyatını oluşturan unsurlardan birini temsil eden ve depo fiyat farkı olarak adlandırılan bedelin uygulanmasında söz konusu kurum tarafından yayımlanan listelerin esas alınması gerekmektedir. 

            Hakediş raporu ekleri arasında bulunan, depo fiyat farklarına ilişkin 16.1987 tarihli Türkiye Demir ve Çelik İşletmeleri yazısında merkez depo fiyat farkı adı altında bir bedel yer almadığından, fabrikadan temin edilen demir kütük ve saç için depo fiyat farkı ödenmesi mümkün değildir. 

            2.Daire, 22.4.1993 Tarih ve 30626 Tutanak Sayılı Kararı:

            Malzeme fiyat farkı hesabında, inşaata aynı mesafede bulunan fabrikalardan fiyatı en düşük olanının esas alınması gerekir. 

            ....... İnşaat Tic. Ltd. yükleniminde bulunan Bornova 21 Derslikli Yeni lise inşaatına ait hakediş raporlarının incelenmesinde; çimento fiyat farkı hesabında, zam tarihlerini müteakip şantiyelerde gerekli tesbitler yapılmaksızın, fabrika fiyatlarında artışın  meydana geldiği tarihi içine alan hakedişteki miktarlar ile mezkür inşaat mahalline aynı mesafede bulunan fabrikalara nazaran fiyatı daha yüksek olan Batı Anadolu Çimento Sanayi A.Ş.(Batıçim) fiyatlarının esas alındığı görülmüştür. 

            İstizahla istenildiği halde fabrika fiyatlarında artışın meydana geldiği tarih itibariyle işin bünyesine giren veya ihzar edilmiş bulunan çimento miktarlarına ilişkin tesbit tutanakları istizah cevabı ekinde gönderilmediğinden, ilamın 4. maddesinde belirtilen nedenlerle çimento fiyat farklarının, enterplasyon usulüyle tesbit edilecek çimento miktarı esas alınarak hesaplanması gerektiğinden, fabrika fiyatlarında artışın meydana geldiği tarihi içine olan hakedişteki miktarlar esas alınarak fiyat farkı hesaplanması mümkün görülmemektedir. 

            Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın 6.6.1986 tarih ve 4087-B sayılı yazısında da belirtildiği üzere, fiyat farkına tabi malzemelerin temininde temel prensip, taşıma hizmeti de göz önüne alınarak malzemenin hazine lehine en ucuza mal edilebilecek fabrika veya kuruluştan alımının sağlanarak ödenecek fiyat farkının asgari seviyeye indirilebilmesi olduğundan adı geçen inşaatta kullanılan çimento için fiyat farkı hesabında da bu inşaata aynı mesafedeki çimento fabrikalarından fiyatı daha düşük olan İzmir Çimento Fabrikası T.A.Ş.(Çimentaş) fiyatının esas alınması gerekmektedir.

            5.Daire, 9.1.1996 Tarih ve 8781 Tutanak Sayılı Kararı :

            Malzeme fiyat farkı hesabında, vadeli fiyatlardan vade farkı düşülerek bulunan peşin fiyatların esas alınması gerekir.

            600.000.000 TL keşif bedelli Verem Savaş Kat ilavesi inşaatının yüklenicisine yersiz ödeme yapıldığı görülmüştür.

            Alüminyum malzeme fiyat farkı :

            İmalatta kullanılan alüminyum için fiyat farkı ödenmesinde, fiyat farkına esas zamlı fiyatın yanlış alınması sonucu fazla ödeme yapılmıştır. Anılan inşaata ait alüminyum fiyat farkı hesaplanmasında zamlı fiyat olarak, Etibank Seydişehir Fabrikasının belirlediği 2 ay vadeli fiyatlardan 2 ay vade farkı düşülerek bulunan peşin fiyatların esas alınması gerekirken vadeli fiyatların alındığı görülmüştür.

            88/13181 Sayılı Kararname’nin (9.2.1.) maddesine göre, alüminyum için rayiç fiyat, külçe alüminyumun (Etial-5) ilgili yıl Bayındırlık rayicidir; zamlı fiyat olarak Etial-5’in toptan peşin satış fiyatının esas alınması gerekmektedir. 

            Mevzuata aykırı olarak peşin fiyatların alınmaması sonucu ........ TL fazla ödemede bulunulmuştur.

            CEZALI ÇALIŞMA HALİNDE FİYAT FARKI

            8.Daire, 11.1.1996 Tarih ve 3454 Tutanak Sayılı Kararı :

            Cezalı olarak işe devam edildiği hallerde, süre bitim tarihinde uygulanmakta olan fiyat farkları verilir.

            Müteahhit C.T.’in yüklenimi altında bulunan 281.000.000 TL keşif bedelli Isparta ........ Mahallesi İçme Suyu İnşaatı işinde; verilen süre uzatımı dahil, işin bitim tarihi 22.8.1994 olduğu ve işe cezalı olarak devam edildiği halde, 94/6019 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı Eki Esaslar’a göre fiyat farkı verildiği görülmüştür.

            20.9.1994 Tarih ve 22057 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6019 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı Eki Esaslar ile 88/13181 Sayılı Kararname Eki Esaslar’daki bazı tanımlar değiştirilmiş, bu esasların yürürlüğe girmesinden önce devam etmekte olan işlere 1.7.1994-31.12.1994 tarihleri arasında uygulanmak üzere 88/13181 Sayılı Kararname Eki Esaslar’a bazı bentler ve geçici maddeler ilave edilmiştir.

            Sözleşmelerinde öngörüldüğü şekilde fiyat almak suretiyle devam eden işlerde müteahhitler, geçici maddelerde getirilen esasların yürürlüğe girdiği tarihten (20.9.1994) önce sözleşmeleri yapılan ve devam eden işlerde kırkbeş takvim günü içinde hiç bir şart önce sürmeden idareye başvuracaklar ve dilekçelerinde;

            a) İşe, sözleşmelerine göre devam etmek,

            b) Geçici maddelerde getirilen esaslara göre devam etmek,

            c) Sözleşmelerinin feshi (Tasfiyesi)

            isteklerinden birini belirteceklerdir. Yukarıda belirtilen şekilde yazılı olarak süresi içinde başvurmayan müteahhitler sözleşmelerine göre işe devam etmeyi kabul etmiş sayılacaklardır.

            88/13181 Sayılı Kararname Eki Esaslar’ın “İş Programı ve Ödenek Dilimleri” ne ilişkin 6. maddesinde: 

             “Herhangi bir yıla ait onaylı iş programındaki ödenek harcanamadığı takdirde ertesi yıl yapılacak hakedişlerde bu hakediş toplamları ödeneğin harcanamayan kısmına eşit oluncaya kadar iş programı gerçekleştirilmemiş yılın fiyat farkının uygulanmasına devam edilecektir.................”hükmü,

            6019 Sayılı BKK Eki Esasların “Cezalı Çalışılan İşlerde Uygulama” ya ilişkin geçici 7. maddesinde de:

             “Sözleşmesine göre süresi bitmiş, süre uzatımı alamayan ve cezalı çalışan müteahhitlere idarelerce cezalı çalışılan süre içinde uygulama yılı değişse dahi süre bitim tarihinde uygulanmakta olan fiyat farkının uygulanmasına ve işe sözleşmesi gereği ceza kesilerek devam edilecektir” hükmü yer almakta olup, uygulamada bu hükümlerin önemle göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

            1993-1994 Yılları devam eden ihaleli işler programında bulunan Isparta-Gelendost Yenice, Kemer Mahallesi İçme suyu inşaatının süresi 23.6.1994 günü sona ermiştir. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün 1.4.1994 gün ve 065 Sayılı Genelgesi doğrultusunda işin durdurulması için yükleniciye 26.6.1994 gün ve 3869 sayılı yazıyla talimat verilmiş ve iş durdurulmuştur. Bilahare Genel Müdürlüğün 23.6.1994 gün ve 4091 sayılı genelgesi doğrultusunda inşaata 27.6.1994 tarihinde tekrar başlanılması istenmiştir.

            İnşaatın durdurulması esnasında geçen 60 günlük sürenin iş bitim tarihine ilave edilerek inşaatın ikmal tarihinin 22.8.1994 olarak belirlenmesi hususu Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü’nün tasvibi ile 15. Bölge Müdürlüğü’nce tasdik edilmiştir. Ancak müteahhit verilen bu sürede de işi bitiremediğinden cezalı çalıştırılmış ve 53 günlük bir gecikme ile iş 14.10.1994 tarihinde bitirilmiştir.

            94/6019 Sayılı BKK Eki Esaslar, yayımlandığı tarihten (20.9.1994) önce (1.7.1994) tarihinde devam ediyor olsa bile fiilen inşaat ve yapımı bitirilmiş işlere uygulanmayacaktır. Esaslar’ın yukarıda açıklanan Geçici 7. maddesinde de cezalı çalışan işlerde fiyat farkı uygulamasının nasıl yapılacağı izah edilmiştir.

            Buna göre ........ Mahallesi İçme Suyu İnşaatı işinin bitiş tarihi (süre uzatımı dahil) 22.8.1194’tür. Yani bu işin bitiş tarihi, 94/6019 Sayılı BKK Eki Esaslar’ın yürürlüğe girdiği 20.9.1994 tarihinden 28 gün önceye rastlamaktadır. Bu duruma göre süresi bitmiş, süre uzatımı alamayan ve cezalı çalışan müteahhitlere, idarelerce cezalı çalışmalarına izin verilmiş olsa dahi süre bitim tarihinde uygulanmakta olan fiyat farkları ödeneceği hükmünün uygulanması gerekirken (ki süre bitim tarihinde uygulanması gereken hüküm 88/13181 Sayılı Kararname Eki Esaslar’ın mer’i hükümleridir) 94/6019 Sayılı BKK Eki Esaslar’ın uygulanması sonucu toplam 207.505.000 TL fuzuli ödeme yapılmıştır.

            1.Daire, 13.12.1994 Tarih ve 5843 Tutanak Sayılı Kararı:

             (Özet için bkz. 8.Daire, 11.1.1996 Tarih ve 3454 Tutanak Sayılı Kararı)

            A.B. yükleniminde bulunan ...... köyü öğretmen lojman inşaatı ile ilgili olarak, sözleşmeye göre işin bitim tarihi 10.8.1991 olarak belirlenmiş; 19.8.1991 tarihine kadar olan 9 gün için ceza kesintisi yapılmasına rağmen işin bitim tarihi olan 13.9.1991 tarihi ile 19.8.1991 tarihi arası 14 günlük ceza kesintisi yapılmamıştır. Ayrıca sözleşme bitim tarihi olan 10.8.1991’den sonra cezalı çalışıldığı için, fiyat farkı ödemelerinde bu tarih esas alınması gerekirken, 15.8.1991 tarihindeki çimento fiyat farkının esas alındığı görülmüştür.

            a) Emanet İşleri Uygulama Yönetmeliği’nin 24. maddesi “İşin tamamının veya bazı kısımlarının anlaşma ile tespit edilen muayyen zamanda bitirilmemesi halinde komisyonca taşerona hiçbir ihtarda bulunmaya veya hüküm almaya hacet kalmaksızın taşerondan vaktinde bitmeyen işler için anlaşmada tespit edilen gecikme cezası gecikilen her gün için 14.000 TL olarak belirlenmiştir. 19.8.1991 Tarihi ile işin bitim tarihi 13.9.1991 arasında 25 gün gecikme meydana gelmiştir.

            b) 88/13181 Sayılı BKK’nın 11. maddesi; “Sözleşmesine göre sürmesi bitmiş, süre uzatımı alamayan ve cezalı çalışan müteahhitlere, idarelerce cezalı olarak çalışmalarına izin verilmiş olsa dahi, süre bitim tarihinde uygulanmakta olan malzeme fiyat farkları ve birim fiyatları ödenecektir” hükmünü getirmiştir. Bu hüküm uyarınca işin bitim tarihi olan 10.8.1991 tarihinden sonraki 15.8.1991 tarihli zamlı fiyatların uygulanması mümkün değildir.

            iHZARATA FİYAT FARKI VERİLMESİ

            1.Daire, 9.4.1996 Tarih ve 6039 Tutanak Sayılı Kararı :

            İmalat + İhzarat için malzeme fiyat farkı verilmişse, müteakip hakedişte ihzarattan arta kalan miktar için ödenen malzeme fiyat farkının geri alınması gerekir. 

            Müteahhit A. K. İnş. Taah. İt. İh. ve Tic. Ltd. Şti. yükleniminde bulunan 2.500.000.000 TL keşif bedelli S...... Çıraklık Eğitim Merkezi İnşaatı işi ile ilgili hakedişlerini içeren yukarıda tarih ve numarası yazılı verilen emri ve eklerinin incelenmesinde, demir fiyat farkının fazla ödendiği görülmüştür.

            Şöyle ki; 

            11.5.1992 Tarih ve 1 sayılı hakediş raporunda 48.666 ton demir imalatı ile 65 ton demir ihzaratı yapıldığı ve toplam 113.666 ton demir için 4.324.712+3.497.896= 7.822.608 TL malzeme fiyat farkının ödendiği görülmüş olup, daha sonra ödenen 16.11.1992 tarih ve 3 sayılı hakediş raporu ile ihrazattaki demirin büyük kısmı imalata girmesine rağmen artan ihrazat miktarı belirtilmediği gibi, 23.001/1 poz no.lu imalatta 49.765 ton x 1.07 = 53.248 ton; 23.002 poz no.lu imalatta 47.223 ton x 1.1 = 51.945 ton olmak üzere zayiatla birlikte toplam 105.193 ton demir kullanıldığından artan ihzaratın gösterilmemesi nedeniyle ihzaratın tamamının imalata dönmesi de mümkün değildir.

            Bu itibarla I sayılı hakedişte imalat + ihrazattaki demir miktarı 113.666 ton olduğundan ve bu miktar için malzeme fiyat farkı ödendiğinden, 3 sayılı hakedişte artan fakat gösterilmeyen 113.666-105.193= 8.473 ton demir için malzeme fiyat farkının geri alınması gerekmektedir.

            ENTERPLASYON YÖNTEMİ

            l. Daire, ll.7.l996 Tarih ve 6069 Tutanak Sayılı Kararı:

            İmalat ve ihzarattaki malzeme miktarının zam tarihleri itibariyle bir tutanakla tespit edilmesi bu mümkün değilse malzeme ve fatura irsaliyelerine göre zam tarihinden sonra geldiği anlaşılan malzemeye fiyat farkı uygulanması; bu da mümkün olmadığı takdirde enterplasyon yöntemine göre fiyat farkı hesaplanması gerekir.

            ......... Taahhüdünde bulunan 854.l22.963 TL keşif bedelli .......
            Dr. Mete Ersoy İlköğretim Okulu İnşaatı işine ait 7 ve 7-Ek numaralı hakediş raporları ile eklerinin incelenmesinde, 

            Anılan işe ait çimento fiyat farklarının, bu malzemeye gelen zam tarihleri itibariyle imalata giren miktarlar bir tutanakla tespit edilmeden, zam tarihinden evvel imalata giren malzemeler zam tarihinden sonra imalâta girmiş gibi hesaplandığı görülmüştür.

            Savunmada:

            25.ll.l994 Tarihli kesin hakediş raporunda enterplasyon yapılarak düzeltildiği; ancak 9 güne tekabül eden l6.ll.l993 tarihli zamlı fiyat uygulanmadığından ........TL bir fazla ödemenin bulunduğu, bu miktarın da tahsil edilerek makbuzunun ekte sunulduğu belirtilmiş ise de; savunma ekinde yer alan kesin hakedişte bahis konusu düzeltmenin yapıldığı görülmüş ancak, söz konusu kesin hakedişin muhasebe kayıtlarına intikal ettiğini gösteren bağlı bulunduğu verile emri tarih ve numarası belirtilmemiş olduğundan, sözü edilen hatanın düzeltilmiş olduğu kabul edilmemiştir

            Bilindiği üzere, malzeme fiyat farkı ödemesiyle güdülen amaç, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca rayiçleri saptanan malzemelerin daha yüksek fiyatla satın alınması durumunda müteahhitlerin kayba uğramasını önlemektir. Bu itibarla, inşaatta kullanılan çimentodan ne kadarının eski fiyattan, ne kadarının zamlı fiyattan satın alındığının tespiti önem kazanmaktadır.

            Bu durumda, zam tarihleri itibariyle imalat ve ihzarattaki çimento miktarının bir tutanakla tespit edilmesi, bu mümkün değilse çimento fatura ve irsaliyelerine göre zam tarihinden sonra geldiği anlaşılan çimentoya fiyat farkı uygulanması, bu da mümkün olmadığı takdirde enterplasyon yöntemine göre fiyat farkı hesaplanması gerekmektedir.

            l. Daire, 4.4.l996 Tarih ve 6035 Tutanak Sayılı Kararı:
             (Özet için bkz. l. Daire, ll.7.l996 Tarih ve 6069 Tutanak Sayılı Kararı)

            G.... İnşaat ve Ticaret Koll. Şti. yükleniminde bulunan 2.500.000.000 TL keşif bedelli K..... Çok Amaçlı Lise İnş. İşi ile ilgili 3,4 ve 5 no.lu hakediş raporlarının incelenmesinde; malzeme miktarının tamamına en yüksek zamlı fiyatların uygulanması sonucu malzeme fiyat farkı olarak fazla ödemede bulunulduğu görülmüştür.

            Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi’nin 26. maddesinde, “İşyerlerinde yapılan işlerin bütün ayrıntılarını günü gününe kayıt altına almak için, örneklerine göre şantiye, günlük, röleve ve ataşman defterleri ve bunlarla ilgili belgeler müteahhitle birlikte kontrol teşkilatı tarafından tutulan müteahhit bu belgeleri ve ilgili belgeleri imzalamak zorundadır. Bunlardan imzalı birer kopya müteahhide verilir.” denilmektedir.

            88/l3l8l Sayılı Kararname’nin 9. maddesinde ise, “(4.6) fıkrası kapsamına girmeyen işlerin meydana getirilmesinde kullanılan veya yardımcı olarak tüketilen malzemeden bu madde de belirtilenlere, bunların sözleşeme birim fiyatlarına veya uygulama yılı birin fiyatlarına esas olan rayiçlerinde yılı içinde değişiklik olması halinde fiyat farkı ödenir veya kesilir.” hükmü yer almaktadır.

            Tip Sözleşmenin 8. maddesinde fiyat farkı ödeneceği veya kesileceği belirtilen malzemelerin fiyatlarında sözleşme yılı veya uygulama yılı rayiçlerine göre herhangi bir değişiklik olması halinde, değişikliğin meydana geldiği tarihten sonra imalata giren malzeme miktarı analiz yoluyla; ihzaratı yapılan malzeme miktarı ise tutanakla tespit edilir.

            İster ihzaratta iken fiyat farkı verilsin, isterse imalata girdikten sonra fiyat farkı verilsin, amaç yükleniciye malzemelerin satın alındığı tarihteki gerçek bedelinin ödenmesidir. Bu nedenle, malzemenin alındığı (şantiyeye girdiği) tarihin tespit edilmesi gerekmektedir.

            Bunun için;

            a) Zam tarihi itibariyle imalattaki ve ihzarattaki malzeme miktarının tutanakla tespiti,

            b) Ya da inşaatla ilgili olarak Bayındırlık İşleri Kontrol Yönetmeliği gereğince tutulması gereken şantiye defteri ve yeşil deftere fiyat farkına tabi malzemelerin işyerine geliş tarihlerinin, fiyat ve miktarlarının kaydedilmesi gerekir.

            c) Tespit tutanağı düzenlenmemiş ve ilgili defterlere gerekli kayıtlar yapılmamış ise kullanılacak yöntem gerçek durumu tam olarak yansıtmamasına rağmen enterplasyon yöntemi olmalıdır. Bu yönteme göre iki hakediş arasındaki gün sayısı ve malzeme miktarı kullanılarak günlük malzeme girişi tespit edilir. Bu aşamadan sonra zam tarihleri tibariyle ayrı ayrı fiyat farkları hesaplanır.

            Nitekim l0.ll.l988 gün B.06/Başkanlık/99-2/5955-B sayılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı genelgesi uyarınca, fazla ve mükerrer ödemelere meydan verilmemesi için her fiyat değişikliğini müteakip yapılan şantiye tespitlerinin bir tutanağa bağlanması ve tutanağın muhafazası gerekmektedir. Bu tutanaklar düzenlenmemiş ise yukarıda belirtildiği üzere enterplasyon yöntemi kullanılmalıdır.

            3. Daire, 28.5.l996 Tarih ve l08-A Tutanak Sayılı Kararı:

             (Özet için bkz. l. Daire, ll.7.l996 Tarih ve 6069 Tutanak Sayılı Kararı)

            Müteahhit M.D. yüklenimindeki 2.850.000.000 TL keşif bedelli Bucak ...... Jandarma Karakolu ve Tesis inşaatı işine ait 29.4.l994 tarihli 7 no’lu hakediş raporunda,

            A) Akaryakıt fiyat farkı verilirken zam tarihleri dikkate alınmayıp tespit tutanağında 5.4.l994’ten sonra akaryakıt kullanılan imalat kalemlerinde ve akaryakıt ihzaratında artış olmadığı belirtilmesine rağmen 5.4.l994 tarihindeki akaryakıt zammı uygulanmak suretiyle 36.322.000 TL,

            B) Çimento için fiyat farkı verilirken zam tarihleri dikkate alınmayıp tespit tutanağında 6.4.l994’ten sonra çimento kullanılan imalat kalemlerinde ve çimento ihzaratında artış olmadığı belirtilmesine rağmen bu tarihten sonraki çimento zammı uygulanmak suretiyle l6.974.000 TL olmak ütere toplam 53.297.000 TL fazla ödendiği görülmüştür.

            Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi’nin 26. maddesinde:

             “İşyerlerinde yapılan işlerin bütün ayrıntılarını günü gününe kayıt altına almak için, örneklerine göre şantiye, günlük, röleve ve ataşman defterleri ve bunlarla ilgili belgeler müteahhitle birlikte kontrol teşkilatı tarafından tutulur. Müteahhit bu defterler ve ilgili belgeleri imzalamak zorundadır. Bunlardan imzalı birer kopya müteahhide verilir.” denilmektedir.

            Fiyat farkı verilecek malzemeye ister ihzaratta iken isterse imalata girdikten sonra malzeme fiyat farkı verilsin, burada amaç yükleniciye bu malzemelerin satın alındığı tarihteki gerçek bedelinin ödenmesi olduğu için bunların alındığı (şantiyeye girdiği) tarihin de tespiti gerekir.

            Bunun için;

            a) Zam tarihi itibariyle imalattaki ve ihzarattaki malzeme miktarın tutanakla tespiti,

            b) İnşaatla ilgili olarak “Bayındırlık İşleri Kontrol Yönetmeliği” gereğince tutulması gereken şantiye defteri ve yeşil deftere fiyat farkına tabi malzemelerin işyerine geliş tarihlerinin, fiyat ve miktarlarının kaydedilmesi gerekir.

            c) Tespit tutanağı düzenlenmemesi ve defterlere gerekli kayıtların yapılmaması halinde kullanılacak yöntem, gerçek durumu aynen yansıtmamasına rağmen enterplasyon yöntemidir. Bu yöntemle önce günlük ortalama malzeme miktarı, daha sonra her zaman aralığına isabet eden miktar bulunacaktır.

            Akaryakıt ve çimento fiyat farkı hesaplanırken sayılan metotların hiçbirisi kullanılmamış, ayrıca 30.4.l994 tarihli tespit tutanağında akaryakıt için 5.4.l994 tarihinden sonra akaryakıt kullanılan imalat kalemlerinde ve akaryakıt ihzaratında artış olmadığı belirtilmesine rağmen 5.4.l994 tarihindeki zam uygulanmış ve aynı tutanakta çimento için de 6.4.l994 tarihinde çimento kullanılan imalat kalemlerinde ve çimento ihzaratında artış olmadığı belirtilmesine rağmen bu tarihten sonraki ll.4.l994 tarihli zam uygulanmıştır. Sorumlular savunmalarında,

             “Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Yapı İşleri Genele Müdürlüğü’nce hazırlanarak Resmi Gazetede yayınlanan 7.7.l982 gün ve l0l56-B sayılı yazılarında İl ve İlçelerde kış mevsiminde çalışılamayan günler belirtilmiş bu günler..... ili için l5 Aralık-l5 Mart arasında olup; İnşaat imalatında bu tarihler arısında harçlı ve sulu imalatlar yapılmayacağı gibi bu imalatın ana maddesi olan çimentonun ise l5 Mart’tan Sonra getirilmesi doğaldır. Bu nedenle enterplasyonun l5 Mart’tan itibaren yapılması gerekmekte olup buna göre fazla ödenen 53.297.000 TL değil; 22.530.769 TL’dir.”

            dediklerinden savunmanın kabulü ile fazla ödeme 22.530.769 TL olarak tespit edilmiştir.