KESİNTİNİN HESAPLANMASI

            6. Daire, 6.2.1996 Tarih ve 8953 Tutanak Sayılı Kararı:

            1- İhzarat kesintisi, ihzarat tesbit yılı hakedişlerine hangi fiyatla girmiş ise, bu fiyat ile ertesi yıl fiyatı arasındaki fark olarak yapılacaktır.

            2-Yanlışlığın kesin hakedişte düzeltilebilecek olması fazla ödemeyi ortadan kaldırmaz.

            Müteahhit D.K. ve Ortağı ......... Koll. Şti yükleniminde bulunan 4.000.000.000 TL keşif bedelli .......... Devlet Hastanesi İnşaatı işine ilişkin hakediş raporunda; 1992 uygulama yılından 1993 uygulama yılına devreden ihzarat malzemesine ait ihzarat kesintisinin 88/13181 Sayılı Kararname’ye aykırı yapıldığı görülmüştür.

            1992 Uygulama yılından 1993 uygulama yılına devreden ihzarat malzemeleri için ihzarat kesintisi, ihzarat malzemeleri 1992 tesbit yılı hakedişlerine 1990 sözleşme yılı ihzarat fiyatları ile girdiği halde, 1992 tesbit yılı ihzarat fiyatları ile 1993 yılı ihzarat fiyatları arasındaki fark olarak yapılmıştır.

            88/13181 Sayılı Kararname’nin “İhzarat Tesbiti ve Kesinti İşlemleri” başlıklı 7. maddesinde, “Her yılın sonu itibariyle yapılmış ihzarat durumunu belirten bir tesbit tutanağı düzenlenecektir. Yapılan bu tesbitteki ihzarat miktarının tesbit yılı ihzarat fiyatlarıyla (İhzaratın tesbit yılı hakedişlerine giriş fiyatları) bedelleri tutarı ile aynı ihzarat miktarlarının ertesi yılın ihzarat fiyatlarıyla bedelleri tutarı arasındaki fark, varsa ihale indirimi veya zammı uygulanmak suretiyle müteahhidin ilk hakedişinden kesilir. Sonraki hakedişlere ihzarat uygulama yılı ihzarat fiyatları ile dahil edilir” denilmektedir.

            Kararname’nin bu açık hükmünden anlaşılacağı üzere ihzarat kesintisi, ihzarat tesbit yılı hakedişlerine hangi  fiyatla girmiş ise, bu fiyat ile ertesi yıl fiyatı arasındaki fark olarak yapılacaktır.

            Adı geçen işte, sözü edilen ihzarat malzemeleri 1992 tesbit yılı hakedişlerine 1990 sözleşme yılı fiyatları ile girmiş olup, 1990-1992 farkı ihzarat birim fiyat farkı olarak ödenmiştir. İhzarat kesintisinin ise, 1992 tesbit yılı fiyatları ile 1993 uygulama fiyatları arasındaki fark olarak yapılmasına rağmen, hakediş raporunun iç sayfasında önceki ödenek dilimi fiyat farklarına, söz konusu ihzarat malzemelerine ödenen ihzarat fiyat farkları da dahil edildiğinden 1990-1992 yılları arasındaki ihzarat birim fiyat farkı için mükerrer ödeme yapılmıştır.

            Bu durum ancak, ilgili hakediş raporunda varsa ihzarata ödenecek fiyat farkları hariç olmak üzere bulunacak ödenmesi gereken imalat birim fiyat farkları icmalinden, ihzarat ödenmiş birim fiyat farkları toplamının çıkartılması ile düzeltilebilir ki, bu da uygulamada genellikle kesin hakediş raporunda yapılmaktadır.

            Bahsedilen hususun kesin hakediş raporunda gözden kaçma olasılığına rağmen düzeltilebilecek olması, 88/13181 Sayılı Kararname’nin 7. maddesinin açık hükmüne aykırı işlem sonucu doğan fazla ödemeyi ortadan kaldırmaz.

            1. Daire, 28.9.1996. Tarih ve 5936 Tutanak Sayılı Kararı:

             ( Özet için bkz. 6. Daire, 6.2.1996 Tarih ve 8953 Tutanak Sayılı Kararı)

            Müteahhit ........... Yapı ve Malzemeleri Tic. ve Ltd. Şti. taahhüdünde bulunan 1.957.000.000 kira keşif bedeli Merkez Öğretmenevi İkmal İnşaatı işi ile ilgili verile emri ve eklerinin incelenmesinde;

             1993 Uygulama yılına devreden ihzarat için yapılacak kesinti tutarının 1993 yılı ihzarat birim fiyatları ile 1991 sözleşme yılı birim fiyatları arasındaki fark esas alınarak hesaplanması gerektiği halde, söz konusu ihzarat kesintisinin, 1993 yılı ihzarat birim fiyatları ile 1992 tesbit yılı ihzarat birim fiyatları farkı esas alınarak hesaplanması nedeniyle fazla ödemede bulunduğu anlaşılmıştır.

            88/13181 Sayılı Fiyat Farkı Kararnamesi’nin, ihzarat tesbiti ve kesintisi işlemlerini düzenleyen 7. Maddesinde aynen “Her yılın sonucu itibariyle yapılmış ihzarat durumunu belirten bir tesbit tutanağı düzenlenecektir. Yapılan bu tesbitteki ihzarat miktarlarının tesbit yılı ihzarat fiyatlarıyla (ihzaratın tesbit yılı hakedişlerine giriş fiyatları ) bedelleri tutarı ile aynı ihzarat miktarlarının ertesi yılın ihzarat fiyatları ile bedelleri arasındaki fark, varsa ihale tenzilatı veya zammı uygulanmak suretiyle, müteahhidin ilk hakedişinden kesilir. Sonraki hakedişlere ihzarat, uygulama yılı ihzarat fiyatlarıyla dahil edilir” hükmü yer almıştır. Bilindiği üzere ihzarat hakediş raporlarına sözleşme yılı fiyatları ile dahil edilmekte olup; uygulama yılı ihzarat birim fiyatları ile sözleşme yılı ihzarat birim fiyatları arasındaki fark uygulama yılı birim fiyat farkı olarak ödenmek suretiyle, sözleşme yılı ihzarat birim fiyatları uygulama yılı ihzarat birim fiyatlarına getirilmiş olmaktadır. İhzarat kesintisi yapılmasındaki amaç ihzarat hangi yılda yapılmış ise, o yılın birim fiyatları ile idareye mal edilmesini sağlamak olduğundan, bu şekilde hakediş düzenlemesinde (yani hakediş raporlarına ihzaratı uygulama yılı birim fiyatları ile değil de, sözleşme yılı birim fiyatları ile dahil ederek) ertesi yıla devreden ihzarata ait kesintinin, uygulama yılı ihzarat birim fiyatları ile, sözleşme yılı ihzarat birim fiyatları arasındaki fark esas alınarak yapılması zorunludur.

            1. Daire, 10.6.1996 Tarih ve 6054 Tutanak Sayılı Kararı:

            İhzarat kesintisinin hakedişin iç sayfasında yer alan ihzarat kesintisi bölümünde kümülatif olarak gösterilmesi ve her hakediş tutarından tenzil edilmesi gerekir.

            .......... Taahhüdünde bulunan 1.850.000.000 TL keşif bedelli Tunalı Polis Karakolu ve Lojman inşaatı işine ait 3-8 numaralı hakediş raporları ve eklerinin incelenmesinde,

            Anılan işe ait 1992 yılının son hakedişi olan 2 numaralı hakedişe ek olarak 27.4.1993  tarih ve 210 yevmiye numaralı verile emri ile ödenen hakedişte 1991 yılı ihzarat kesintisinin 57.510.000 TL olduğu belirtilmiştir. Ancak söz konusu ihzarat kesintisinin takip eden hakedişlerde tenzil edilmediği görülmüştür.

            Bilindiği gibi, gerçekleştirilen tüm işler ve bunların bedelleri hakedişlerde kümülatif olarak gösterilmektedir. Hakedişlerde yer alan diğer unsurlar gibi, ihzarat kesintisinin de hakedişin iç sayfasında yer alan ihzarat kesintisi bölümünde kümülatif olarak gösterilmesi ve her hakediş tutarından tenzil edilmesi gerekmektedir. Bir sonraki hakedişte ihzarat kesintisine yer verilmemesi bir önceki hakedişte kesilen ihzarat kesintisinin müteahhide iade edilmesi sonucunu meydana getirmektedir.

            1.Daire, 32.11.1995 Tarih ve 5969 Tutanak Sayılı Kararı:

            Bir önceki yıldan devreden ihzarat bedelinin bir sonraki yıla ilişkin hakedişlerde miktar olarak kesilmesi ve bu işlemin her hakedişte ayrı ayrı gösterilmesi zorunludur.

            Müteahhit İ.C. yükleniminde bulunan 576.333.041 TL keşif bedelli Van Çatak ...... Sağlık Ocağı ve Lojman inşaatı işinde, ihzarat kesintisinin daha sonra ödenen hakedişlerde gösterilmeyerek müteahhide iade edildiği görülmüştür.

            Hakediş ödemelerinde esas olan bir önceki yıldan ( 1991 yılı) devreden ihzarat bedellerinin bir sonraki yıla ilişkin ( 1992 Yılı) hakedişlerde miktar olarak kesilmesi; bu işlemin 1992 yılında ödenen her hakedişte ayrı ayrı gösterilmesidir.

            Devlet Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin eki 28 no.lu form bu esasa göre hazırlanmış olup, bu forma göre ihzarat kesintilerinin hakediş iç sayfasındaki ihzarat kesintileri bölümünde miktar olarak gösterilmesi ve her hakediş tutarından bu kesintinin yapılması gerekmektedir.

            Yukarıda yapılan açıklamalar hilafına ihzarat kesintisi tutarı 36.673.940 TL’nin 1992 uygulama yılına ait 2 no.lu hakedişten kesilmesi; ancak daha sonra ödenen 3.4.5 ve 6 no.lu hakedişlerinden söz konusu kesintinin yapılmaması sonucu fazla ödemede bulunulmuştur.

            1. Daire, 13.2.1996 Tarih ve 5987 Tutanak Sayılı Kararı:

             (Özet için bkz. 1.Daire, 32.11.1995 Tarih ve 5969 Tutanak Sayılı Kararı)

            Müteahhit D.......... İnşaat Ltd. Şti. taahhüdünde bulunan 1.000.904.800 TL ihale bedelli Anadolu Lisesi Ek Bina İnşaatı işine ait 4 ve 5 numaralı hakediş raporu ile eklerinin incelenmesinde;

            Anılan işe ait 4 numaralı hakedişte 31.392.000 TL ihzarat kesintisi yapıldığı, ancak 5 numaralı hakedişte “müteahhide ödenecek tutar” bulunurken “bir önceki hakedişin toplam tutarı” bölümüne, 4 numaralı hakedişin “Sözleşme fiyatları ile yapılan işler” tutarı  “uygulama yılı fiyat farkı” tutarının esas alınması gerekirken, ihzarat kesintisi düşüldükten sonra kalan tutarın alınması suretiyle, daha önce kesilmiş olan ihzarat kesintisi adı geçen müteahhide iade edilmiş bulunduğundan, bu şekilde hatalı işlem yapılması sonucu fuzulen 33.074.000 TL ödenmiştir.

            2. Daire, 5.11.1991 Tarih ve 30301 Tutanak Sayılı Kararı:

            İhzarat fiyat farkı kesintisinin hakediş tutarına KDV eklenmeden önce yapılması gerekir.

            .............. Bedelli Akhisar Selçuklu Sağlık Ocağı İnşaatı’na ilişkin hakedişlerin incelenmesinde;

            A)İhzarat fiyat farkı kesintisinin hakediş tutarına KDV eklendikten sonra yapıldığı, diğer bir ifade ile KDV hesabında, ihrazat fiyat farkı kesintisi yapılmadan önceki tutarın esas alındığı görülmüştür.

            Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi’nin 39. maddesinin 30.1.1995 tarih ve 85/9048 sayılı kararname ile değiştirilen (a) bendinin son fıkrasında; “Her hakediş tutarından bundan önceki hakediş tutarı çıkarıldıktan sonra kalan miktardan müteahhidin varsa yaptığı ihale indirimi düşülerek bulunan tutara, sözleşmesine göre ihale indirimi uygulanmaksızın ödenecek miktarlar eklenir. Böylece bulunan miktardan sözleşmede yazılı kesintiler, varsa müteahhidin idareye olan borçları ve cezaları ile kanunen alınması gereken vergiler kesilir. Bu miktara, idarece ilgili mevzuatına göre hesaplanacak katma değer vergisi eklenir” denildiğinden, katma değer vergisinin ihzarat kesintisi de dahil olmak üzere türlü kesintiler yapıldıktan sonra bulunan miktar üzerinden hesaplanması gerekmektedir.

           6. Daire, 16.7.1991 Tarih ve 8087/15 Tutanak Sayılı Kararı:

           İhzarat malzemesinin ihzarat fiyatı üzerinden eksiltme indirimi düşülmeden ve %25 genel gider ve kar payı eklenmeden değerlendirilmesi gerekir.

            Söz konusu işin zemin kat duvarları yapılmış, betonarme tabliye betonu ve merdiveni dökülmüş fakat kalıpları sökülmemiştir. Bilahare kalıp idarece söktürülmüş ve söküm bedeli müteahhidin alacağından düşülmüş, kalıptan çıkan kereste ise yıpranma payı düşülerek, rayiç fiyat + %25 karla değerlendirilmiş ve müteahhidin alacağına yazılmıştır.

            Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesinin 48. maddesinde şöyle denilmektedir:

             “Sözleşmenin bozulması halinde müteahhit, idarenin iznini almaksızın işyerindeki tesislerin ve bunlarla ilgili tesisatın hiçbirini bozup yerinden kaldırmak ve işyerinde bulunan ihzarat ve diğer malzeme, araç ve makinalarından herhangi birini başka yere götürmek veya herhangi bir şeklide başkasına devretmek veyahut işyerinde değişiklik yapmak hakkına sahip değildir.

            İdare bu tesisleri, tesisatı, ihzaratı ...............isterse satın alabilir.

            a) Satın alınması uygun görülen ihzarat, sözleşmesinde fiyat farkı ödenmesi kabul edilmiş olanlar dahil, hakedişe girdiği tarihteki ihzarat fiyatları üzerinden eksiltme indirimi düşülmeksizin alınır..............”

            Maddenin incelenmesinden de anlaşılacağı üzere, idarece satın alınması uygun görülen ihzarat malzemesinin ihzarat fiyatı üzerinden eksiltme indirimi düşülmeksizin değerlendirilmesi gerekmektedir.

            1. Daire, 9.4.1996 Tarih ve 6039 Tutanak Sayılı Kararı:

            İhzarat tutanağı ile belirlenen malzemelere, ödenek yetersizliği nedeniyle malzeme fiyat farkının eksik ödenmesi, ihzarat miktarında sonradan azaltmayı gerektirmez.

            İhzarat kesintisinden iade yapıldığı, buna bağlı olarak malzeme fiyat farkı ödemelerinin yeniden hesaplanmaması sonucu fazla ödemede bulunulduğu görülmüştür.

            Şöyle ki;
            29.4.1992 Tarih ve 2 no.lu hakedişte 71.845.799 TL tutarında ihzarat kesintisi hesaplanarak kesilmesine rağmen 24.8.1992 tarih ve 3 no.lu hakediş ile demir ihzarat miktarının 32 ton olduğu ve 58 m3 kerestenin hesaplama dışı bırakılması sonucu 51.444.387 TL fazla kesinti yapıldığı gerekçesiyle 3 no.lu hakediş ile bu miktar iade edilmiştir.

            İhzarat yapılması ne kadar doğal ise devreden ihzarat için kesinti yapılması da 88/13181 Sayılı B.K.K. ve Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi hükümleri gereğidir. İhzarat tutanağı ile belirlenen malzemelere, malzeme fiyat farkının ödenek yetersizliği nedeniyle noksan ödenmesi ise ihzarat miktarından sonradan azaltmayı gerektirmez. Bir sonraki hakedişe aynı parasal değerler ilave edilerek ödeme yoluna gidilir.

            12.12.1991 Tarih ve 1 no.lu hakediş ile ödenen ihzarat miktarı için tutanak düzenlendiğine ve iş yerine getirilmeyen malzeme için ihzarat bedeli ödenmeyeceğine göre ihzarat miktarında azalma yapılması nedenleri anlaşılamadığı gibi şayet hakedişte gerçek miktarlara göre ödeme yapıldı ise gerçek ihzarat metrajı için malzeme fiyat farkı ödenmesi gerektiğinden 2 no.lu hakediş ile 79 ton demir için malzeme fiyat farkı ödenmesi nedeni de anlaşılamamıştır.

            İncelemeye esas olmak üzere 12.12.1991 tarih ve 1 no.lu hakediş ile gerçekleştirilen ihzarat miktarına ilişkin ihzarat tutanağı, malzeme fiyat farkı hesabının bulunduğu tahakkuk belgesi ve hakedişin onaylı suretinin gönderilmesi ile noksan ihzarat kesintisi yapılması ve sonuçta malzeme fiyat farkının fazla ödenmesi nedeni sorumlulardan sorgu ile sorulmuş;

            Sorumlular tarafından gönderilen savunmalarda her ne kadar 31.12.1991 tarihli yıl sonu tesbit tutanağında yer alan ihzaratlar için ihzarat kesintisi yapıldığı açıklanarak tutanaklar ibraz edilmiş ve fazla ödeme olmadığı bildirmiş ise de ,

            Sorumlular tarafından gönderilen belgeler arasında ve 29.4.1992 tarihli 2 no.lu hakediş eklerinde yer alan (17.4.1992 tarihinde müteahhide tebellüğ ettirilen) 1.4.1992 tarih ve 203 sayılı İl Daimi Encümeni kararı ile 1991 yılı revize ödeneği 177.221.188 olarak belirlenmiştir. 2 Sayılı hakedişteki imalat ve ihzaratlar toplamı ile 1991 yılı ödeneği tamamlandığından, 31.12.1991 tarihli tesbit tutanağında gösterilen ihzaratlar dışinda 2 no.lu hakedişteki 47 ton ince demir ve 58 m3 kereste ihzaratları da 1991 yılı ödenek dilimi dahilinde bulunduğundan ihzarat kesintisi sırasında 1991 yılı ödenek dilimi içinde ihzar edilen tüm malzemeler kapsama dahil edilmelidir.

            ÖNCEKİ ÖDENEK DİLİMİ FİYAT FARKLARI

            1. Daire, 1.7.1996 Tarih ve 6069 Tutanak Sayılı Kararı:

            Hakediş raporu ikinci sayfasındaki “Önceki Ödenek Dilimi Fiyat Farkları” bölümüne ihzarat fiyat farklarının dahil olmadığı imalat + nakliye fiyat farkları toplam tutarının yazılması gerekir.

            30.12.1991 Tarihinde yüklenici Y........ Tic. Koll. Şti.ne %23 indirimle ihale edilen 11.000.000 TL keşif bedelli M........ Otelcilik Tur. Mes.Lis. İnşaatı işine ait 13.7.1993 tarihli 10 numaralı hakediş rapor kapağında “B- Önceki Ödenek Dilimi fiyat Farkları” sütununa 1992 yılı fiyat farkları toplamı yazılırken, önceki ihzarat fiyat farkının dahil edilmesi suretiyle fazla ödemede bulunduğu görülmüştür.

            11.12.1992 Tarih ve 6 numaralı hakediş ödemesinde ihzaratta bulunan malzeme için 210.387.600 TL fiyat farkı verildiği görülmüştür. Devlet Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 42. Maddesinde; yapı,tesis ve binaların her türlü onarım giderlerinin ödenmesinde taahhüt dosyası, fatura ve hakediş raporunun (Örnek. 28) ödeme belgesine bağlanacağı belirtilmektedir.

            Hakediş raporu ikinci sayfasındaki (Örnek No: 28/1) “B- Önceki Ödenek Dilimi Fiyat Farkları” bölümüne ihzarat fiyat farklarının dahil olmadığı imalat + nakliye fiyat farkları toplam tutarının yazılması gerekmektedir.

            Bu durum ihzarat kesintisi işleminin hatalı yapılmasını önlemek amacıyla düzenlenmiştir. İnşaatta kullanılmak üzere şantiyeye getirilen malzemelere ihzarat ödemesi adı altında geçici bir ödeme yapılmaktadır. Bu malzeme bedelleri sonuçta, bünyesine girdikleri imalat iş kalemlerinin birim fiyatları içinde imalat yılı fiyatları ile ödenmiş olunmaktadır. Bu bakımdan, ihzarat malzemesinin alındığı yıl fiyat ile bedelinin ödenip ödenmemesinden ziyade, söz konusu ihzarat malzemesinin gerçek ve nihai bedeli o zaman ödenmiş olmaktadır. İşte bu sebepledir ki, hakedişler ihzarat uygulama yılı fiyatı ile ödensin veya ödenmesin ya da ihzarata fiyat farkı verilsin veya verilmesin müteakip yıla devreden ihzarat malzemeleri için mutlaka ihzarat kesintisi yapılması gerekir.

            İhzarat kesintisinde dikkat edilmesi gereken en önemli husus, ihzaratın tesbit yılı hakedişlerine hangi fiyatlarla (sözleşme yılı fiyatlarıyla veya tesbit yılı fiyatlarıyla) girdiğinin saptanmasıdır. Çünkü ihzarat tespit yılı hakedişlerine hangi fiyatlarla girmişse ihzarat kesintisi de ona göre yapılacaktır. Eğer tesbit yılında ihzaratı sözleşme yılı fiyatlarıyla dahil etmiş ve sözleşme yılı ile uygulama yılı arasında ihzarat fiyat farkı ödemişsek, burada olduğu gibi, birim fiyat farkı kümülatif gitmeyip, her yılın birim fiyat farkı ödemeleri yıl sonu kesilip ertesi yılki hakedişlere sadece o yıl yapılan işlerin birim fiyat farkları dahil edilmekte olduğundan sözkonusu ihzarat fiyat farkı müteahhidin üzerinde kalacaktır. Bu nedenlerle “B- Önceki Ödenek Dilimi Fiyat Farkları” bölümüne yazılacak tutara ihzarat fiyat farkının dahil edilmemesi gerekir.

            1. Daire, 23.11.1995 Tarih ve 5969 Tutanak Sayılı Kararı:

            Önceki ödenek dilimi fiyat farklarına ihzarat fiyat farkı dahil edilemez.

            27.8.1990 Tarihinde 296.424.953 TL keşif bedeli üzerinden % 18.18 indirimle yüklenici A...... Turizm İnşaat Ltd. Şti.’ne ihale edilen Çatak 5 Derslikli ilkokul inşaatı işine ait hakediş raporuyla ödenen ihzarat fiyat farkının fazla ödendiği görülmüştür.

            Devlet Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin eklerinde (örnek No 28 ve 28/1) düzenlenen hakediş raporu belgesinin incelenmesinden de görüleceği üzere “...... Tarihine kadar yapılan işler icmali” sayfasının (B) bölümünde önceki ödenek dilimi fiyat farkları tutarı, yıl itibariyle yazılacak; ancak (X) işaretli açıklama da dikkate alınacaktır. Bu açıklamada da önceki ödenek dilimi fiyat farklarına ihzarat fiyat farkının dahil edilmeyeceği belirtilmiştir.

            Bu çerçevede, 8.6.1992 tarihli 5 numaralı hakediş raporunun, önceki ödenek dilimi fiyat farkları başlıklı (B) bölümünde yer alan 77.697.702 TL, 17.4.1992 tarihli 4 numaralı hakediş raporunun “İcmal” kısmının ihzarat fiyat farkının da içinde olduğu uygulama yılı fiyat farkı sütunu toplamı olmaktadır. Oysa 23.8.1991 tarihli 3 numaralı hakediş raporunda tespit edilen ihzarat malzemesine, 17.4.1992 tarihli 4 numaralı hakediş raporu ile ihzarat fiyat farkı olarak 7.129.751 TL ödenmiştir. Bu miktarın 8.6.1992 tarihli 5 numaralı hakediş raporunun önceki ödenek dilimi fiyat farkları hanesinde yazılı olan 77.697.702 TL’den indirilmesi gerekir. Buna göre 5 numaralı hakediş raporunun önceki ödenek dilimi fiyat farkı 1991 yılı tutarı 77.697.702 - 7.129.751= 70.567.951 TL olması gerekir.

            Buna ilave olarak, inşaatta kullanılmak üzere şantiyeye getirilen malzemelere ihzarat ödemesi adı altında geçici bir ödeme yapılmaktadır. Bu malzeme bedelleri sonuçta bünyesine girdikleri imalat iş kalemlerinin birim fiyatları içinde imalat yılı fiyatları ile ödenmiş olmaktadır. Bu bakımdan, ihzarat malzemesinin alındığı yıl fiyatı ile bedelinin ödenip ödenmemesinden ziyade, söz konusu ihzarat malzemesinin bünyesine girdiği imalat iş kaleminin gerçekleştiği yıl önemlidir. Burada olduğu gibi, eğer 1991 tesbit yılı ihzaratı hakedişe 1990 sözleşme yılı fiyatıyla dahil edilmiş ve sözleşme yılı ihzarat fiyatı ile tesbit yılı ihzarat fiyatı arasındaki fark fiyat farkı olarak ödenmişse, birim fiyat farkı, kümülatif gitmeyip, her yılın birim fiyat farkı ödemeleri yıl sonu kesilip, ertesi yılki hakedişlere o yıl yapılan işlerin fiyat farkları dahil edilmekte olduğundan söz konusu 7.129.751 TL ihzarat fiyat farkı müteahhidin üzerinde kalacak ve mükerrer ödemeye neden olacaktır.

            ihzaratlar dışında 2 no.lu hakedişteki 47 ton ince demir ve 58 m3   kereste ihzaratları da 1991 yılı ödenek dilimi dahilinde bulunduğundan ihzarat kesintisi sırasında 1991 yılı ödenek dilimi içinde ihzar edilen tüm malzemeler kapsama dahil edilmelidir.

            İHZARATA FİYAT FARKI VERİLMESİ

            8. Daire,11.1.1996 Tarih ve 3454 Tutanak Sayılı Kararı:

            1.İhzarat malzemelerine fiyat farkı verilebilmesi için iş programına uygun olarak yapılmış olmaları gerekir.

            2.Hakedişe girmeyen, ihzarat bedeli ödenmeyen malzemeler şantiyeye getirilmiş olsa bile bunlar fiyat farkı uygulaması açısından ihzarat malzemesi olarak kabul edilemez.

            Müteahhit ..........’ nin yüklenimi altında bulunan Elmacık Havza Islahı İşi’ne ilişkin olarak düzenlenen 1 ve 2 no.lu hakediş dosyalarının incelenmesi sonucunda; 2. hakediş uygulama süresi olan 31.8.1994 - 20.10.1994 tarihleri arasında imalata giren 184.000 ton çimentoya, imalat dönemine isabet eden 25.7.1994 ve 10.10.1994 tarihli zamlı fiyatlar yerine, daha yüksek olan 11.5.1994 tarihli zamlı fiyat üzerinden fiyat farkı verildiği görülmüştür.

            30.8.1994 Tarihine kadar yapılan işleri gösterir 1 no.lu hakediş raporunda imalatta kullanılan çimento miktarı olarak 138.048 ton çimento tesbit  edilmiş ve anılan miktar için fiyat farkı ödenmiştir.

            20.10.1994 Tarihli 2 no.lu hakediş raporu itibariyle toplam 322.051 ton çimento kullanılmış; 1 no.lu hakedişte fiyat farkı verilen 138.048 ton çimento düşüldükten sonra kalan 1874.003 ton çimento için 2. hakedişte fiyat farkı hesaplanmıştır. Bu fiyat farkı hesabında, 2 no.lu hakediş uygulama dönemi içerisinde geçerli olan 25.7.1994 ve 10.10.1994 tarih ve sırasıyla 1.600.000.TL ve 1.450.000. TL zamlı fiyatlar yerine 1 no.lu hakediş döneminde geçerli olan 11.5.1994 tarihli 2.050.000 TL zamlı fiyat esas alınmıştır.

            Bilindiği gibi malzeme fiyat farkı ödemesinden amaç, yükleniciye bu malzemeleri satın aldığı tarihteki gerçek bedelin ödenmesini sağlamak, yıl içinde meydana gelen fiyat değişiklikleri nedeniyle tarafların uğrayacağı mağduriyeti önlemektir. Bu amaçla ilgili yıl rayiç fiyatı ile yüklenicinin bu malzemeyi satın aldığı tarihteki fiyat arasındaki fark malzeme fiyat farkı olarak verilmektedir.

            Yukarıda açıklandığı üzere 2. hakediş süresi içerisinde kullanılan 184.003 ton çimento 31.8.1994-20.10.1994 tarihleri arasında imalata girmiştir. Yüklenicinin bu miktar çimento için ödediği zamlı fiyatlar 25.7.1994 tarihli fiyatlardır. Fiyat farkı hesabında söz konusu zamlı fiyatların esas alınması gerekmektedir. Aksi uygulama yüklenicinin malzemeyi alırken katlanmadığı bir maliyete karşılık kendisine bedel ödenmesi ve bunu temin için daha yüksek zamlı fiyatlar üzerinden hesaplama yapılması sonucunu doğuracaktır.

            Sorumlularca gönderilen savunmalarda,

            300 Ton çimentonun hakediş raporunda ihzarat olarak görülmese bile 1.7.1994 tarihinde müteahhit tarafından satın alındığı ve şantiyede (selektör odasında) depo edildiği, bu miktarın 138.048 tonluk kısmının 1. hakediş süresinde imalata girdiği ve 1993 yılı ödeneğinin yılında kullanılmaması nedeniyle, bu miktara 1993 yılı fiyatları üzerinden malzeme fiyat farkı ödendiği; geri kalan 184.003 ton çimentoya ise 2. hakedişte 11.5.1994 tarihli zamlı fiyat esas alınarak fiyat farkı hesaplandığı belirtilmiş, söz konusu çimentonun 1.7.1994 tarihinde alındığına dair fatura ve sevk irsaliyeleri ile tespit tutanağı gönderilmiştir.

            1.Hakediş kapsamında fiyat farkı ödenen 138.048 ton çimento için tereddüt bulunmamaktadır. Ancak, 1.7.1994 tarihinde alındığı ve şantiyeye getirildiği iddia edilen, 30.8.1994 tarihine kadar yapılan işleri gösterir 1 no.lu hakediş raporuna imalat ve ihzarat olarak girmeyen 184.003 ton çimentoya 2. hakedişte 11.5.1994 tarihli zamlı fiyat üzerinden fiyat farkı ödenmesi mümkün görülmemektedir. Şöyle ki;

            88/13181 Sayılı Fiyat Farkı Kararnamesi’nin 9.1 maddesinde, malzeme miktarlarının analizlerden hesaplanacağı ifade edilmiş ve (a) bendinde de aynen:

             “Bayındırlık ve İskan Bakanlığı rayiçleri ve birim fiyatları ile yapılan ihalelerde Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nda mevcut veya kabul edilen ,

            Analizlerden fiyat farkı ödenecek malzeme miktarları hesaplanır. Analizlerde gösterilmiş ise kayıplar, miktar hesabında dikkate alınır.”

            Denilmiştir. 13181 Sayılı Kararname’den önce yürürlükte bulunan 82/2574 Sayılı Kararname’de de bu düzenlemeye paralel bir düzenleme ile imalata giren malzemelere, miktarları analizlerden hesaplamak suretiyle malzeme fiyat farkı verileceği esası getirilmiştir. Her iki kararnamedeki bu düzenlemelerde açıkça, henüz imalata girmemiş ihzarat halindeki malzemeye fiyat farkı verilmeyeceği yolunda bir sonuç çıkarılması mümkün olmadığından, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı 16.11. 1984 tarih ve B.06/İ iş T.F.H. md. 99-2/15451-B sayılı Genelge’deki;

            “Sözleşmelerin konuyla ilgili hükümleri çerçevesinde (yanlış uygulamalarla mükerrer fiyat farklarına meydan vermemek kaydıyla) ve iş programlarına uygun olarak temin edilmek koşuluyla ihzaratta iken fiyat farkı verilmesinde bir sakınca görülmemiştir.”

            Şeklindeki düzenlemeyle iş programına uygun yapılmış ihzarat malzemelerine bu aşamada da fiyat verilebileceği uygulamasını getirmiştir.

            Söz konusu işte 184.003 ton çimento 31.8.1994 -20.10.1994 tarihleri arasında imalata girmesine rağmen, bu malzemenin 1.7. 1994 tarihinde şantiyede zamlı fiyat üzerinden fiyat farkı hesaplandığı ileri sürülmekteyse de; yukarıda anılan Genelge’de ifade edildiği gibi ihzarat malzemelerine fiyat farkı verilebilmesi için iş programına uygun olarak yapılmış olmaları gerekmektedir. Bu zorunluluk sözleşme eki Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi’nin 39. maddesinin 7. fıkrasında da;

             “İhzaratın, iş programlarında, sözleşme ve eklerindeki esaslara göre belirtilecek miktarlardan fazla yapılması idarenin iznine bağlıdır.”

            Şeklinde ifade edilmiştir. Sorgu üzerine sorumluların savunma ekinde gönderdikleri iş programında 1994 yılı için hiç bir ihzarat malzemesi öngörülmemiştir. Bu durumda müteahhidin 1.7.1994 tarihi itibariyle var olduğunu iddia ettiği ihzarat, usulüne uygun yapılmış bir ihzarat değil; kendiliğinden şantiyeye getirdiği malzeme stoku niteliğindedir. Diğer taraftan, hakedişe girmeyen, ihzarat bedeli ödenmeyen malzemeler şantiyeye getirilmiş olsa bile bunların üzerinde idarenin hiçbir tasarruf ve mülkiyet hakkı bulunmamaktadır. Müteahhit bu malzemeleri istediği zaman şantiyeden çıkarılabilecek, ya da başka bir işte kullanabilecektir. Bu nedenle, bu nitelikteki malzemeleri fiyat farkı uygulaması açısından ihzarat malzemesi olarak kabul etmek mümkün değildir.

            Bir diğer husus 1.7. 1994 tarihi itibariyle şantiyede bulunduğu iddia edilen 184.003 ton çimentonun 30.8.1994 tarihine kadar yapılan işleri gösterir 1 no.lu hakediş raporunda yer almadığıdır. Hakediş raporları kapsadıkları dönem itibariyle inşattaki imalat ve ihzaratın fotoğrafı niteliğindedirler. Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi’nin 39. maddesinin 5.fıkrasında;

             “İşte başlanıldığından beri meydana getirilen yapım ve hizmet işleri ile o tarihteki ihzaratın miktarı kontrol teşkilatı tarafından müteahhit veya vekili ile birlikte ölçülür ve bulunan miktarlar sözleşmesine uygun olarak hakediş raporuna geçilir.”

            Düzenlemesi getirilmiştir. Bu nedenle miktar tespitlerinde en sağlıklı ve geçerli belge hakediş raporları olmaktadır.

            Sonuç olarak, ihzarat iş programında görülmeyen ve hakediş raporuna ihzarat olarak girmeyen malzemelere ancak imalata girdikleri ve hakediş raporuna yansıdıkları tarihler itibariyle malzeme fiyat farkı verilmesi gerekmektedir.