İNTERNET, ELEKTRONİK TİCARET ve İNTERNET REKLAMCILIĞI
“AD interactive REKLAM AJANSI ÖRNEĞİ”
BÖLÜM I
INTERNET
1.1. İnternetin Tanımı
Internet “Dünyanın dört bir yanındaki veri tabanlarını ve bilgisayarları birbirine bağlayan bilgisayar ağı” (Gülsoy, 1997; 265) olarak tanımlanır. “İnter” (arasında,birbiriyle ) ile “net” (ağ) kelimelerinin bir arada kullanılmasıyla ağlar arası gibi bir anlama sahip olan ınternet kelimesi meydana gelir.
İnternetin en önemli özelliği birebir iletişim kurmasından önce “inter aktif” iletişim sağlamasıdır. Internet ile tek taraflı bilgi vermek yerine, kullanıcının taleplerine göre yönlenen bir bilgi akışı gündeme gelmiştir. Birden fazla bilgisayarda bulunan bilginin tek bir kullanıcının kullanımına sağlayan ınternet, ayrıca görüntü, ses, bilgi alışverişini de sağlar.
Bu yönüyle diğer kitle iletişim araçlarından ayrılan internet, “interaktif” kelimesini hayata geçirir. Televizyonda veya radyoda dinlediğimiz bir habere tepki versek bile kaynak bu tepkimizi göremez veya çok geç görür. Fakat internet sayesinde tepkimizi mekan engelini aşarak gösterebiliriz. Örneğin; bir tartışma programında konuşmacılardan biri katılmadığımız bir fikrini belirtiyorsa ve program sırasında tepkilerimizi iletebileceğimiz bir “sohbet odası” (chat room) oluşturulmuşsa geribildirimde bulunabiliriz.
İnternet bu yönüyle kaynağı pasif olmaktan çıkarıp aktif hale getiriyor ve kaynağa alıcıyı etkileme imkanını sağlıyor.
1.2. İnternetin Tarihçesi
1960’ların sonunda Amerika Birleşik Devletleri’nin birçok üniversitesinde ülke çapında bir bilgisayar yapısı oluşturulup bu bağlantı üzerinden veri alışverişi sağlamak amacıyla ile birçok çalışma yapılmakta idi. Bu çalışmaların sürdüğü sıralarda, asıl amaç, üniversitelerin yapmış oldukları kaynak yatırımlarını hiçbir şekilde boşa çıkarmayıp çok genel kapsamlı bir yapı oluşturmaktı. Bu arada Amerikan hükümetinin bir kuruluşu olan Advanced Research Project Agency ( İleri Proje Araştırma Ajansı – ARPA), 1972 yılından itibaren askeri kuruluşlara onların istekleri doğrultusunda bazı çalışmalar gerçekleştirdi ve bu çalışmalar sonunda kuruluşun adı Defence Advanced Research Agency (Savunma İleri Araştırma Projeler Ajansı – DARPA) olarak değişti.
Bu çalışmalar sırasında ARPANET ya da DARPA Internet’i oluşturdu.
ARPANET’ İN temel görevleri şu ana başlıklar altında toplanır:
- Uzak makinalara bağlanma ( remote login )
- Dosya aktarımı ( file transfer )
- Electronic mail ( Elektronik posta) (Derebaşı, 1999: 13-14).
ARPA projesiyle başlayan girişimler sonucu 1980’lerde NSF beş tane süper bilgisayar merkezi kurdu. Bu merkezleri sadece savaş üreticisi firmalar ve dev araştırma firmaları kullanıyordu. Bu merkezleri bağlamak için ARPAnet’in teknolojisi kullanıldı. Ardından araştırmalar üniversitelerde yapıldığı ve üniversitelerdeki araştırmacıların bu merkezlere bağlanması akıl almayacak derecede pahalı olduğu için bölgesel şebeke zincirleri yaratıldı (Erdoğan, 1995: 18-19).
ARPANET 1990 yılında kullanımdan kaldırıldıktan sonra yerine ABD, Japonya ve bazı doğu ülkelerindeki omurgalar (back bone) Internet’e katıldı.
1991 yılında Minnesota Üniversitesi tarafından, Internet kaynaklarına erişimde büyük kolaylık sağlayan GOPHER kullanıma girdi. Gopher, internet içinde çeşitli konularda arama yapmayı sağlayan bir istemci (client) programıdır. Sağladığı en önemli avantaj, internet kaynaklarını menüler halinde sunması ve kullanıcının arzu ettiği kaynak menüden seçilince, bu kaynağın internet adresi bilmeksizin de o kaynağa erişme imkanını sağlamasıdır (Derebaşı, 1999: 13-14).
1993 yılında Beyaz Saray (White House), online olarak internete bağlandı.
1994 yılında, Web üzerinde işlem yapmayı sağlayan Mosaic yazılımı piyasaya sürüldü ve kullanım kolaylığı nedeniyle çok yaygınlaştı. Ayrıca Amazon.com’da ilk kitap satıldı. E-mail yoluyla pazarlama ve reklama keşfedildi.
1995 yılında ise Web üzerinde işlem yapan Netscape yazılımı kullanılır hale geldi (Uysal ve Tunç, 1996; 7). Yahoo!’da ilk arama yapıldı. e-Bay’da ilk sanal müzayede düzenlendi. (“Yeni Ekonomi”, NTV MAG Dergisi, Mart 2001 Sayı 19, Sayfa 87).
Tarihlere dikkatle baktığımızda internetin dünyada şöyle bir gelişimi olduğu görülüyor; Amerika’da çok hızlı yayıldı, 1998’in ortalarında bu yayılma Avrupa’ya geçti. Avrupa altyapısı hazır olsa da biraz bekle gör politikası uyguladı. Japonya internetle ilgilendi ve Amerika’daki internet konusundaki yatırımların hatırı sayılır bir bölümü Japon şirketleri tarafından kendi sermayelerinden kanalize ederek gerçekleştirildi. Şu anda uzak doğu ülkeleri ve ABD bu alandaki çalışmalarıyla başı çekiyorlar.
İnternetin bazı bölümlerinin belirtilmesinde fayda vardır.
World Wide Web
1992 yılında ABD kaynaklı bir şirket olan CERN tarafından, World Wide Web (WWW) geliştirildi. WWW, hypertext teknolojisini kullanarak Internet kaynaklarına erişimi sağlayan başka bir olanaktı. (“Yeni Ekonomi”, NTV MAG Dergisi, Mart 2001 Sayı 19, Sayfa 87).
Çoğu kişi için www, internetin en önemli ve zevkli servisi web’dir. Ses, görüntü, metin,database gibi bir çok unsuru entegre olarak sunan web tarama (browsing) yoluyla bir çok olanak sunar. Web’i kısaca broşür kitapçıklardan oluşan dev bir kütüphaneye benzetebiliriz. Her kitabın bir web adresi vardır. URL (Uniform Resource Locator). Tipik bir web adresi http:/www.harods.com şeklindedir.
Bu adreste iki kısım vardır http (Hypertext Transmission Protocol) ve www (web). Bir web adresinde o adresi kullanan kuruluşun adı genellikle yer alır. Ancak bu ad daha önce bir kişi tarafından kayıtlı olarak alındı ise o zaman yasal sorunlar ortaya çıkar.
Adresin sonunda domain (alan) belirleyicisi vardır. Bunlar; com, edu,gov,org,mil,net olabilir. Ayrıca İngiltere gibi ülkelerde bu domainler değişebilir.
Elektronik Posta
Internette en çok kullanılan servislerden biri de elektronik posta (e-mail)dır. 1980’li yıllardan beri çeşitli biçimlerde elektronik posta uygulamaları söz konusudur. Bugünkü anlamıyla elektronik posta ise internetin geliştiği 1990’lı yıllarda ortaya çıkmıştır. Bir bilgisayar üzerinde açılan bir “hesap”tan e-mail kullanmak mümkündür. Bu durumda bilgisayar adresinin başına konan bir kullanıcı ismi ile e-mail adresi tamamlanır.
Örneğin; [email protected]
Bir e-mail adresine çeşitli eklentiler yapılabilir. Bir e-postada sadece mektup (metin) değil, resim, hareketli video görüntüsü, ses vb. de ilave edilerek gönderilebilir. Gönderilen bu eklentiler bazen kullanıcıya sorun çıkarabilecek virüs vb. programcıklarda olabilir.
Haber Grupları ve Bülten Tahtaları
Günümüzde internette belli özel konulara ayrılmış 200.000’den fazla haber grubu bulunmaktadır. Bunlar çok genelden çok özele doğru bir hiyerarşi içinde oluşturulurlar.
Dosya Transfer Protokolü (FTP)
Genel olarak dosya transferi için kullanılan bir servistir. Çoğunlukla FTP sitelerinde yer alan shareware (bir programı süreli veya kısıtlı olarak kullanabilmenize olanak sağlayan tanıtım programcıkları) programların alınması ve gönderilmesi için kullanılmaktadır.
Browserlar
İki tanınmış browser vardır. Bunlar Netscape ve Explorer’dır. Birbirine çok benzeyen bu browserlardan netscape bookmark, explorer ise favorites’i kullanarak sıkça ziyaret edilen site adreslerini kaydeder.
Arama Makinaları (Search Engines)
 |
Şekil 1. Uzan grubuna bağlı olarak faaliyetlerini sürdüren netbul.com ilk önce arama motoru olarak kurulmuş, daha sonra faaliyet alanı genişleterek bir haber grubu olarak çalışmaya başlamıştır. (Kaynak: www.netbul.com)
Çeşitli bilgi parçaçıklarını kullanarak girilen bilgilere ilişkin adreslerin bulunmasını sağlayan araçlardır. En bilinenleri yahoo.com ve altavista.com’dur.
Arama makinalarının yetersiz kaldığı durumlarda meta makinalarda kullanılabilir. Bu makinalar birden çok arama makinasında birden arama yapabilirler (London School of Public Relations, “İnternet ve Yeni Teknolojiler; Halkla İlişkiler Açısından Etik ve Yasal Değerlendirme”, Özet Çeviri Doç.Dr.Ümit Atabek, 12.bölüm Sayfa 1-7)
1.2.1. Türkiye’de İnternetin Tarihi
12 Nisan 1993 yılında TÜBİTAK-ODTÜ (TR-NET) işbirliği ile DPT projesi çerçevesinde Türkiye global internete bağlanmıştır. 64 kbit/san hızında ki bu hat ODTÜ’den uzun bir süre ülkenin tek çıkışı olmuştur. Daha sonra Ege Üniversitesi (1994), Bilkent (1995), Boğaziçi (1995), İTÜ (1996) bağlantıları gerçekleştirilmiştir.
Türk Telekom’un 1995 yılında açtığı ihale ile bir konsorsiyum tarafından oluşturulan TURNET 1996 Ağustos ayında çalışmaya başlamıştır. Bunun yanısıra Haziran 1996 tarihinde TÜBİTAK bünyesinde Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi (ULAKBİM) adıyla yeni bir merkez kurulmuştur. ULAKBİM’in temel görevlerinden biri en yeni teknolojileri kullanarak Türkiye çapında tüm eğitim ve araştırma kuruluşlarını birbirine bağlayacak Ulusal Akademik Ağ (ULAKNET) adıyla hızlı bir iletişim ağı kurmak ve bu ağ aracılığı ile bilgi hizmetleri vermektir (www.ulakbim.gov.tr).
Türkiye’de transmisyon hatlarını kurma yetkisi ve bunlar üzerindeki mülkiyet hakkı 10.06.1994 tarih ve 4000 sayılı kanunda değişik 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun 1.maddesi gereğince Türk Telekomunikasyon A.Ş. (Türk Telekom)’ne ait bulunmaktadır. Böylece Türk Telekom’un internet omurgası konusunda da tekel yetkisi vardır. Buna karşılık, omurganın diğer alt sistemlerinin mülkiyeti Türk Telekom dışındaki özel ve kamu kuruluşlarına ait olabilir. Diğer yandan Türk Telekom, kanunun 2. ve 3.maddeleri gereğince özel ve kamu kuruluşlarına ruhsat verebilmektedir (İçel, 1998:415).
Şu anda Türkiye’nin internet çıkışını sağlayan merkezleri dört grupta toplayabiliriz.
· Üniversite ve akademik kuruluşların internet bağlantılarını sağlayan ULAKNET çıkışları,
· Genellikle ticari kuruluşların ve internet servis sağlayıcılarının (İSS) yararlandığı TURNET çıkışları,
· Bazı özel şirketlerin ve servis sağlayıcıları, TURNET ile yaptıkları İnternet Erişim Noktası, (İEN) anlaşması (yasa gereğince verilen ruhsat) sonrasında kullandıkları firma bazlı doğrudan yurtdışı internet çıkışları,
· Bunların dışında kalan diğer bağlantılar
IBS Araştırma Şirketi’nin 2000 yılında yaptığı bir araştırmaya göre Türkiye’de halen 4 milyon bilgisayar sahibinin 2,5 milyonunun internet bağlantısı bulunuyor.
Ayrıca TÜBİTAK’a bağlı olarak çalışan Bilgi Teknolojileri Enstitüsü (BİLTEN) tarafından yapılan araştırmaya göre hanelerde en çok telefon ve televizyon bulunuyor. Ağa bağlanmanın en önemli aracı olan bilgisayar sahipliğinde oran üç yılda iki katına yükselmiştir. 1997 yılında Türkiye’de kentli hanelerin yalnızca % 6.5’i bilgisayar sahibi iken, 2000 yılında hanelerdeki bilgisayar sahipliği oranı % 12,3 olmuştur. Son üç yıl içerisindeki bir diğer önemli gelişme de evdeki bilgisayarların ağa bağlanma oranındaki artış olmuştur. 1997 yılında evdeki bilgisayarların yalnızca altıda biri Internet’e bağlı iken 2000 yılında evlerdeki bilgisayarların internete bağlanma oranı yüzde elliye yükselmiştir. 2000 yılında hanelerde Internet sahipliği % 6,5’dir.
Bu istatistik bize göstermektedir ki bilgisayara ve internete olan talep giderek artmaktadır. Geçmişte sadece oyun ve bilgi depolamak amacıyla kullanılan bilgisayarın internet sayesinde alım cazibesi artmış ve bu satışlara yansımıştır. İnternetin yeni kullanım alanları yaratması (eğlence, bilgi, iletişim vb) kendisine olan talebi de sürekli olarak arttırmaktadır.
Yalnız şöyle bir durum göze çarpmaktadır ki insanlar artık bilgisayardan internete bağlanmak istemiyorlar. İnteraktif TV veya Internet TV adı verilen sistemler yardımıyla internet bilgisayara bağlı kalmaktan kurtulacaktır. Ülkemizde Profilo, Vestel ve İhlas Holding kuruluşları Internet TV üretimine ve satışına başlamışlardır.
|
Gelir Durumu |
Bilgisayar sahiplik oranı |
|
Üst Gelir |
% 64,7 |
|
Üst Orta Gelir |
% 43,7 |
|
Orta Gelir |
% 24,1 |
|
Alt Orta Gelir |
% 8,2 |
|
Alt Gelir |
% 2 |
Şekil 3. Türkiye’de bilgisayar sahipliğinin gelir durumuna göre dağılımı (Kaynak: www.bilten.metu.edu.tr)
Yine aynı araştırmadan ülkemizdeki bilgisayar sahiplerinin %65 gibi büyük bir kısmının üst gelir seviyesindeki insanlar olduğu anlaşılmaktadır. Bu istatistik karşısında elektronik ticaret yapanların ve internet üzerinde yapılan reklamlara maruz kalanların büyük çoğunluğunun yine üst gelir seviyesindeki insanlar olduğu söylenebilir.
|
|
2000 |
2001 |
2002 |
|
İnternet Kullanıcı Sayısı (bin) |
3000 |
5000 |
6000 |
|
İnternet Kullanıcılarının Nüfusa Oranı (%) |
4,4 |
7,2 |
8,5 |
|
PC Sahiplerinin Nüfusa Oranı (%) |
3,0 |
5,1 |
7,8 |
|
PC Sahiplerinin İnternet Kullanma Oranı (%) |
30 |
43 |
49 |
Şekil 4 . Türkiye’de bilgisayar ve internet kullanımı
Kaynak: “Yeni Ekonomi”, NTV MAG Dergisi, Mart 2001 Sayı 19, Sayfa 84-94
Son olarak ülkemizde üç yıllık bir yelpazede internet kullanımının nereden nereye gittiğine göz atmakta fayda vardır. Tahminlere göre bir yıl sonra geçen seneye göre internet kullanıcılarının sayısı iki katına ulaşacak ve 6 milyon kişi yani nüfusun % 8,5’i internete sürekli bağlı olacaktır.
Yeni bir iletişim ve ticaret mecrası olan internetin gelişimi ve denetlenmesiyle ilgili olarak Ulaştırma Bakanlığı tarafından İnternet Üst Kurulu oluşturulmuştur. [1]
1.3. İnternet Kullanım Şekilleri
İnternet çeşitli amaçlara yönelik olarak kullanılabilir;
a. Bilgi
b. İletişim
c. Eğlence
d. Ticaret
1.3.1. Bilgi
İnternet öncesinde bilgi kaynakları haricinde kısa sürede bilgiye ulaşımı sağlayan bir teknoloji mevcut değildi. İnternet sayesinde yazılı, sesli, görüntülü vb bütün bilgi kaynakları “tek bir çatı altında” toplanma imkanına kavuşmuştur.
1.3.2. İletişim
İnternet, ARPA tarafından nükleer savaş durumunda savaş merkezleri yok edilse bile silahların ateşlenebilmesi amacıyla kurulmuştur. İnternet sivil kullanıma açıldığı andan itibaren çeşitli yollarla iletişime olanak tanımıştır. Günümüzde e-mail (elektronik posta), chat room (sohbet odaları) sayesinde interaktif iletişim olanağı sağlanmıştır. Ses haricinde görüntü iletişimi de günümüzde artık mümkün hale gelmiştir. İnternete uyumlu olarak üretilen kameralar sayesinde (web cam) görüntü iletimi yapılmaktadır. Bazı sitelerde Ankara’dan internete girip canlı olarak New York trafiğini izleme imkanı tanınmıştır.
1.3.3. Eğlence
Çeşitli yaştan, cinsiyetten, eğitim seviyesinden olan dünyanın her tarafındaki internet kullanıcılarına zeka oyunlarından kumara kadar çeşitli oyunları oynama imkanı sağlanmıştır.
1.3.4. Ticaret
İnternetin askeri kullanım sonrasında en önemli kullanım alanı ticarettir. İnternet sayesinde çeşitli alanlarda şirketler dünyanın her yerinde ticaret imkanına kavuşmuşlardır.
BÖLÜM II
ELEKTRONİK TİCARET
1. Elektronik Ticaret Nedir ?
Bireyler ve kurumların; açık ağ ortamında (Internet) ya da sınırlı sayıda kullanıcı tarafından ulaşılabilen kapalı ağ ortamlarında (Intranet) yazı, ses ve görüntü şeklindeki sayısal bilgilerin işlenmesi, iletilmesi ve saklanması temeline dayanan ve bir değer yaratmayı amaçlayan ticari işlemlerinin tümünü ifade etmektedir (Elektronik Ticaret Koordinasyon Kurulu Hukuk Çalışma Grubu Raporu, Mayıs 1998, www.etkk.gov.tr / hukuk).
Uluslararası organizasyonların ve bu alanda faaliyet gösteren bazı uluslararası kuruluşların elektronik ticaret tanımları aşağıda verilmiştir;
Elektronik ticaret;
Mal ve hizmetlerin üretim, reklam, satış ve dağıtımlarının telekomünikasyon ağları üzerinden yapılmasıdır ( Dünya Ticaret Örgütü).
Sayısallaştırılmış yazılı metin, ses ve görüntünün işlenmesi ve iletilmesine dayanan kişileri ve kurumları ilgilendiren tüm ticari işlemlerdir (OECD - İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı).
İş, yönetim ve tüketim faaliyetlerinin yürütülmesi için yapılanmış ve yapılanmamış iş bilgilerinin, üreticiler, tüketiciler ve kamu kurumları ile diğer organizasyonlar arasında elektronik araçlar (Elektronik posta ve mesajlar, elektronik bülten panoları, WWW teknolojisi, akıllı kartlar, elektronik fon transferi, elektronik veri değişimi vb.) üzerinden paylaşılmasıdır (UN-CEFACT - Birleşmiş Milletler Yönetim, Ticaret ve Ulaştırma İşlemlerini Kolaylaştırma Merkezi) (www.etkk.gov.tr/hukuk).
2. Elektronik Ticaretin Kapsamı
Elektronik ortamda açık ve kapalı ağlar üzerinden yapılan;
· Mal ve hizmet ticareti
· Sayısal biçime çevrilmiş yazılı metin, ses, video görüntülerinin işlenmesi ve iletilmesi
· Ürün tasarımı, üretim, doğrudan tüketiciye pazarlama, üretim izleme, sevkıyat izleme, tanıtım, reklam ve bilgilendirme,
· Sipariş verme
· Sözleşme yapma,
· Banka işlemleri ve fon transferi,
· Ortak tasarım geliştirme ve mühendislik,
· Elektronik hisse alışverişi ve borsa,
· Vergilendirme ve vergi toplama,
· Fikri mülkiyet haklarının transferi, kiralanması elektronik ticaretin kapsamı içinde yer almaktadır.
3. Elektronik Ticaretin Faydaları
Müşteri için;
· İstediği ürüne ulaşımı ve onun hakkında bilgi sağlaması kolaydır.
· Ürünü üretenler arasında kısa sürede karşılaştırma yapabilir.
· Aracı az olacağı için daha az para öder.
· Ürünün özelliklerini kendisi belirleyebilir ( Örnek; Dell Bilgisayar).
Üretici/Satıcı için
· Aracı komisyonları ortadan kalktığı için, hem fiyatlar ucuzluyor ve talep artıyor, hem de kar marjları artıyor.
· Perakendeci zincirlerinin aradan çıkarılması masraflarını vb. sorunları ortadan kaldırıyor.
· Yüksek gelir seviyesine ve hayat standartlarına sahip birçok üst düzey yönetici ve işadamı, çalışma tempoları sebebiyle, lüks tüketim mallarının alışverişine yeterli zamanı ayıramıyorlar. Ürünleri için bu tip tüketicileri hedef kitle olarak tespit eden şirketler, internet ile kolayca toplayabiliyorlar.
· Tüketicinin tam satın alma kararını verdiği anda yapılan reklam, en etkili reklam olduğu için internetin görsel ve işitsel efektlerle zenginleştirilmiş tanıtımları, satışların arttırılmasına katkıda bulunuyor.
· Bir internet sayfasını ziyaret eden kişilerin internet adresleri otomatik olarak kaydedildiği için, üreticiler sitelerini ziyaret eden müşterilerin ve potansiyel müşterilerin kayıtlarını tutabiliyorlar.
|
Site Sayısı |
Aylık Büyüme(%) |
|
|
ABD-Kanada |
113.093 |
4,6 |
|
Avrupa |
90.175 |
19,9 |
|
Asya-Avustralya |
35.792 |
4,9 |
|
Orta-Güney Amerika |
12.011 |
9,5 |
|
Diğerleri |
741 |
46,8 |
|
TOPLAM |
251.812 |
100 |
Şekil 4. Ticari Web Sitelerinin Coğrafi Dağılımı
Kaynak: The Ernst & Young Center for Bussiness Innovation (1999)
İnternetin doğduğu yer olan ABD’de, uyum süreci daha hızlı sağlanmış ve burada elektronik ortam üzerinden ticaret alışkanlığı çok kısa bir sürede sağlanmıştır. Diğer kıtalarda ise bu süreç hala devam etmektedir. Afrika’da internet kullanım oranı çok düşük olmakla beraber devam etmektedir.
Yıl |
Toplam İnternet Satışları |
1998 |
50 |
1999 |
80 |
2000 |
190 |
2001 |
330 |
2002 |
590 |
2003 |
900 |
|
2004 |
1400 |
Şekil 5. Dünyada online alışveriş harcamaları (milyar $) (2001-2004 yılları için verilen rakamlar tahminidir)
Kaynak: www.garanti.com.tr / dünyada elektronik ticaret
Dünyada yapılan online harcamaları incelediğimiz zaman her sene neredeyse ikiye katlanarak büyüdüğünü görmekteyiz. Bu hızlı artışın en önemli sebebi elektronik ticaret faaliyetlerinin henüz çok kısa bir geçmişinin olması yüzünden bütün kullanıcıların elektronik ticaretin yapılış şekli hakkında ancak bilgilenmesi ve şirketlerin altyapılarını bu ticari şekle uyumunu ancak sağlamaları olarak yorumlayabiliriz. Tahminim o dur ki zamanla beraber elektronik ticaretin hacmi bir noktadan sonra daha yavaş ve daha önemlisi daha düzenli bir şekilde artacaktır.
Türkiye’de online harcamalar konusunda yapılan araştırmalarda 1998 yılı içerisinde 8 milyon dolarlık bir tutar tespit edilmiştir ve bu yılın sonunda 2001 yılı sonunda bu tutarın 35 milyon dolar olması bekleniyor. (www.garanti.com.tr / türkiyede elektronik ticaret)
Türkiye’deki elektronik ticaret hacminin Dünyadakinin yüz binde 16’sı kadar bir orana sahip olması Türkiye’deki kredi kartı kullanımının düşük olması ve elektronik ticaret yapan şirketlerin altyapılarını belli bir düzene kavuşturmamaları ile tanıtımlarını çok etkin bir şekilde gerçekleştirmemeleri şeklinde yorumlayabiliriz.
Elektronik ticaretin hacmine değindikten sonra kullanıcıların ne tür ürünler aldığını inceleyelim. Yapılan araştırmalara göre dünyada en çok şu ürün ve hizmetler satın alınmaktadır (NTV Mag Dergisi, Mart 2001 Sayı 19, Sayfa 84-94)
· Otomobil % 43
· Lüks Tüketim % 39
· Kişisel Hizmet % 34
· Sigorta+Kredi Hizmetleri % 30
Aynı doğrultuda Türkiye’de yapılan araştırma da ise Türklerin internetten aldıkları ürün ve hizmetler ise şunlardır;
· Kitap % 28
· CD % 21
· Giyim % 12
· Yiyecek % 11
· DVD-VCD % 8
· Bilgisayar Parçaları % 8
Araştırma sonuçlarını incelendiği zaman Türklerin alışveriş kalemlerinin farklı olduğu görülmektedir. Bunun sebebi olarak internet kullanıcılarının Türkiye’de daha genç olması (28 yaş civarı) ve ekonomik gelir seviyesinin dünya üzerindeki internet kullanıcılarına oranla daha düşük olmakla beraber eğitim seviyesinin daha yüksek olduğu görülmektedir.
Dünyada ve online alışveriş harcamalarının artması çeşitli nedenlere dayandırılabilir;
a. Bilgisayar kullanımının artması
b. Internete bağlananların sayısının artması
c. E-ticaret şirketlerinin tanıtım kampanyaları
d. Elektronik ticarete olan güvenin artması
e. Geçmiş senelerdeki hukuki boşluğun doldurulması [2]
f. Güvenlik sorunlarına çözümler geliştirilmesi [3]
4. Elektronik Ticaretin Tarihçesi
İletişim ve bilgi teknolojilerindeki gelişmelere bağlı olarak 1980’li yılların ikinci yarısında ortaya çıkmış olan “elektronik ticaret” kavramıyla ilk defa, 1994 Amazon.com adlı web sitesinde ilk kitap satılmasıyla karşılaşıyoruz. Bu satışın arkasından aynı yıl içerisinde e-mail yoluyla pazarlama ve reklam keşfedildi.
1995 yılında arama motorlarının öncülerinden olan Yahoo!’da ilk arama yapıldı. Aramanın yapılabilmesi insanları yaptıkları aramaya göre yönlendirme şansını sağladı. Örneğin siz bilgisayar hakkında bilgi edinmek istiyorsanız. Arama motorlarına girip bu kelimeyi araştırıyorsunuz (searching) ve bu araştırma sırasında elektronik ticaret şirketleri eğer bilgisayar ile ilgili bir ürün satıyorlarsa arama sırasında karşınıza arama sonucu olarak (bkz. Kelime Satın Almak) veya sayfa üstü ile altında reklam olarak (bkz. Banner ve Affilition) olarak çıkma imkanına sahip oldular.
Yine aynı yıl içerisinde e-Bay adlı alışveriş sitesinde ilk sanal müzayede düzenlendi.
Son yıllarda elektronik ticaret konusundaki uluslararası katılımlı çalışmalar hız kazanmış ve içerik olarak zenginleşmiştir. Elektronik ticaret konusunda en geniş katılımlı konferans son olarak OECD’nin Ekim 1997’de Turku Finlandiya’da düzenlemiş olduğu “Global Elektronik Ticaret Önündeki Engellerin Kaldırılması Konferansı”dır. İş dünyası ile devlet uygulamaları arasındaki ilişkileri incelemek üzere bu konferans için hazırlanan “Sacher Raporu”nun giriş paragrafında da belirtildiğine göre insanlık, elektronik ticaretin sunduğu imkanlar sayesinde, tarihinin en büyük teknolojik devrimi ile karşı karşıyadır. Aynı raporda bu gelişme, çoğunlukla Gutenberg’in baskı tekniğini geliştirmesi ya da 1800’lerde başlayan teknoloji devrimi ile eşdeğer tutulmaktadır.
Türkiye’de elektronik ticaretin internetin ülkemizde kullanılmaya başlamasından kısa bir süre sonra uygulanmaya başladığı tahmin ediliyor. Çeşitli web sitelerinde elektronik alışveriş yapma imkanı sağlanıyor. Türkiye çıkışlı elektronik ticaret sitelerine örnek olarak şu siteleri verebiliriz;
· deppo.com, sahibinden.com, superonline.com, müzayede.com...
Elektronik ticaret henüz on beş yıllık bir geçmişe sahiptir ve bu alanda yapılan ticaret tam bir standarda oturtulamamıştır. Bundan dolayıdır ki bu alanda çalışan şirketlerin bir çoğu verdiklerinden daha azını almış ve iflas etmişlerdir. Harcadığından çok kazanan şirketlerin oranı sadece %19,5’te kalmıştır.
İnternetle ilgili yazılmış metinleri taradığımızda internetin denetim, internette hukuki ve güvenlik sorunları ile bu alanda yürütülecek ticari faaliyetlerin bir standarda bağlanması sonucunda elektronik ticaret hacmiyle beraber harcadığından çok kazanan şirketlerin artacağı tahmin edilmektedir.