BELEDİYELERDE  BAŞLICA POLİTİKA  BELİRLEME ALANLARI

 

Politikalar, yöneticilere karar vermelerinde rehberlik eden bir ilke ve ilkeler dizisidir. Bu ilkeler, yöneticilere alacakları kararlarda ve yapacakları faaliyetlerde yol gösterir ve belirlenmiş amaçlar için genel bir plan oluştururlar. ⁽¹⁾

Politikalar, örgütlerin bir müessese olmasını ve kendilerine ait gelenekler oluşturmasını temin eder. Bir plan olarak düşünülen politikalar işletmede bireylere ve bireylerin oluşturduğu resmi gruplara faaliyetlerinde ve kararlarında yol gösterir. Politikaların amaçlardan farklı amaçlara nasıl, hangi kararlarında yol gösterir. Politikaların, amaçlardan farkı amaçlara nasıl, hangi yollarla ulaşılacağını göstermesidir. Herkesin bildiği fakat yanlış yorumladığı politika kavramı, davranış ve faaliyetlerin yerine getirilmesinde personele yol gösteren genel davranış planıdır.

Politika, kararlarda yol göstericilik yaptığı kadar bazı sınırları da getirir. Örgüt yönlendiren genel amaçları belirler. Bu sınırların konmasının sebebi yönetcilerin davranış biçimlerini etkileyerek onların hareket serbestliğini engellemek değil onlara yol göstermektir. Böylece politika bir kararın verileceği alanı sınırlayarak kararların amaçlara uygun ve onlara katkıda bulunacak şekilde alınmalarını sağlar. Bu özelliği itibariyle politikaların geniş esnekliği vardır. Politikalar bir çok yönetim problemine cevap vermelidir. Bir problem çıktığında, üste sormadan o problem, politikanın gözden geçirilmesiyle çözümlenebilir.

Politikaların birtakım özellikleri bulunmaktadır. Bunlardan birincisi, politikaların belirlenmesi amaçlarla ilgili olmalıdır. İkincisi, politikalar dengeli ve esnek olmalıdır. Dengeli olması devamlılık arz etmesinin sağlanmasıdır. Üçüncüsü, politikalar işletmenin başarısı için bütün kararları ve bölümleri kapsamalı ve tamamlayıcısı olmalıdır. Dördüncüsü, politikaların açık ve kesin, ayrıca anlaşılabilir olması gerekir.Beşincisi, Üst yönetim politikaları ile orta ve alt yönetim politikaları uyum içinde olmalı ve alt yönetim politikaları, üst yönetim politikalarının sonucu olarak ortaya çıkmalıdır.

 

1- Yönetim Politikaları

Yönetim, örgüt amaçlarının etkili ve verimli  bir şekilde gerçekleştirilmesi maksadıyla planlama, örgütleme, yürütme, koordinasyon ve kontrol fonksiyonlarına ait kavram, ilke, teori, model ve tekniklerinin sistematik ve bilinçli olarak uygulanması ile ilgili tüm faaliyetler topluluğu şeklinde tanımlanır. ⁽²⁾

Yönetimi genel anlamda, belirli bir işbirliği ve ilişki sistemi içinde ortak amaçların gerçekleştirilmesi için, yapılan faaliyetlerin düzenlenmesi süreci olarak ta tanımlayabiliriz.

Belediye yönetimini ise, beledî halkın mahalli ihtiyaçlarının etkin, verimli ve demokratik yollardan karşılanması amacıyla, mahalli ve örgüt içi insan unsuruyla birlikte belediyenin planlanması,örgütlenmesi, koordinasyonu, kontrol ve/veya denetiminin yapılması süreci olarak açıklayabiliriz.

Belediyelerin yönetim politikaları ise yönetimin tanımında da var olan unsurlarla ilgili politikalardır. Bunlar;

a) Planlama politikaları

       — Stratejik planlama politikaları,

       — Fonksiyonel planlama politikaları,

       — Program planlama politikaları

b) Örgüt veya örgütleme politikaları

       — Örgütün yapısı ile ilgili politikalar,

       — Örgütün işleyişi ile ilgili politikaları,

       — Örgütün reorganizasyonu ile ilgili politikalar,

c) Denetleme politikaları

Belediyede planlanan amaçlarla gerçekleştirilen mevcut durumunun karşılaştırılması ile ilgili politikalardır.

— Katı denetleme politikaları,

— Esnek denetleme politikaları,

— Self denetleme politikaları,

— Amaçlara göre denetleme politikaları.

Belediyelerin denetlenmesi sadece kendine yönelik bir faaliyet değildir. Burada belediyeyi aşan denetlemeler de söz konusudur. Bunlar:

— Belediyenin merkezi hükümet tarafından denetlenmesi, (İdarî denetim)

— Belediyenin halk tarafından denetlenmesi, (siyasî denetim)

— Belediyenin kendi kendini denetlemesi (iç denetim) Ancak bu denetim türleri denetleme politikalarına girmez. Çünkü burada politika yoktur. Yani iç denetimin dışında belediyenin iradesinde olan bir denetim söz konusu değildir.

2- Personel Politikaları

Belediyenin insan kaynakları, diğer stratejilerin etkili bir şekilde uygulanabilmesinde  merkezi bir role sahiptir. Bu açıdan personel planları hazırlanırken doğru ve yeterli politikaların seçilmesi oldukça önemlidir. Binaenaleyh belediyelerin masraf kaleminde en çok yer tutan personel giderleri ve hemen sonra da yatırım giderleri gelmektedir.

       a) Personel tedariki politikaları

       — İlanla personel tedariki politikaları,

       — Öğretim kurumlarından personel tedariki politikaları,

       — İş ve İşçi Bulma Kurumu'ndan personel tedariki politikaları,

       — Nakil veya transfer yoluyla personel tedariki politikaları,

       — Bayan personel almama politikası,

       — Bayan personel tercih etme politikası,

       — Örgüt içi personel tedariki politikaları

       — Örgüt dışı personel tedariki politikaları

       b) Ücret - Maaş Politikaları

       — İşe göre ücret ödeme politikaları,

       — Yan ödemelere ağırlık verme politikaları,

       — Ödüllendirmeye ağırlık veren politikalar,

       — (diğer belediyelere göre) Önder ücret politikaları,

       — (diğer belediyelere göre) Düşük ücret politikaları,

Diğer belediyelere göre veya diğer kamu kuruluşlarına göre önder veya düşük ücret belirleme politikaları belediyeler için ancak toplu sözleşme sırasındaki pazarlıklarda kendini gösterir.

       c) Personel Eğitimi  Politikaları

       — Yeni mezunları eğitimden geçirerek işe alma politikaları,

       — İşbaşı eğitimini esas alan politikalar,

       — Yükseltme/terfi için personelin  eğitilmesi politikaları,

       — Kurum dışındı personelin eğitimi politikaları,

       — Kurum içi personelin eğitimi politikaları.

       d) Personel Çıkarılması Politikaları ⁽³⁾

       — Emekliliği gelenlerin derhal emekli edilmesi politikası

       — Gelir ve sosyal durum göz önüne alınan personel çıkarma politikaları,

       — En az/en çok vazgeçilene göre belirlenen personel politikaları

3 - Maliye Politikaları ⁽⁴⁾

Belediyelerin maliye politikaları, merkezi yönetimin maliye politikalarının mikro boyutta yansımasıdır. Merkezi yönetimler olduğu gibi, yerel yönetimler hususi olarak belediyeler de maliye politikalarıyla belediye halkının gelir v e yaşantılarını çeşitli yöntemlerle eşitlemeye çalışır. Bu konuda neler yapar:

— Sosyal yardım politikaları,

— Sübvansiyon politikaları,

— Hizmet sunumunda fiyat farklılaştırması politikaları,

— Vergilendirme politikaları,

— Teşvik politikaları

vb. vasıtalarla beledî halka karşı direkt ve/veya dolaylı olarak desteklemelerde bulunabilir.

4 - Finansman Politikaları

Belediyenin muhasebe ve finansman politikası, hem uzun dönemli hem de kısa dönemli amaçlar için gerekli mali kaynaklara rehberlik eder. İhtiyaç duyulan sermayenin nereden bulunacağı, nasıl ve nerede kullanılacağı, tespit edilir. Bu alanda seçilecek politikalar, kaynak tahsisiyle oldukça yakından ilgilidir ve öncelikle çalışma sermayesi, ile diğer kısa dönemli varlıkların yönetimini ve daha sonra sermaye temini ve kâr dağıtımı gibi uzun dönemli kararların verilmesini kapsar.

— Sermaye politikaları,

— Fon akımı ve/veya fon dağıtımı politikaları,

— Sermaye temini politikaları,

— Kar dağıtım politikaları,

5 - (Hizmet) Üretim Politikaları

Üretim politikaları, hizmetin maliyeti, kalitesi, mamulün geçerliliği ve hizmet konusunda belediyenin rekabet gücünü etkileyen önemli unsurlar arasındadır. Üretim politikaları daha çok uygulama politikalarına ihtiyaç duyulan bir alandır. Bu konuda belirlenebilecek politikalar şunlar olabilir:

       a) Kapasite

Hizmet üretim kapasitesi belediyenin hedeflerini sınırlayıcı bir faktördür. Kapasiteyle ilgili politikaların hazırlanmasında genellikle şu konulara dikkat etmek gerekir.

       — Hizmet talebindeki değişmeler,

       — Hizmetin fasılasızlığı/sürekliliği,

       — En az hizmet üretim düzeyi.

       b) Hizmet Üretim Süreci ⁽⁵⁾

Bu her şeyden önce teknolojiyle ilgili bir konudur. Uygun teknolojinin seçiminden sonra, iş bölümünün derecesi ve otomasyon konularında planlarını geliştirmesi gerekir. Bu konuda da

       — Uygun teknolojinin seçimiyle ilgili politikalar,

       — Yapılacak iş bölümüyle ilgili politikalar,

       — Otomasyon kullanımıyla ilgili politikalar,

       c) Tamir - Bakım İle İlgili Politikalar

Bu alandaki politikalar belediyenin kullandığı teknoloji ile araç-gereçlerin özelliklerine göre değişir. Günümüze kadar devletçilik mantığıyla bakıldığında bu tür işlerin belediyelerce yapılması hep tavsiye edilirdi, ancak son zamanlarda bu tür çalışmaların özel sektöre yaptırılması (ihale edilmesi) daha faydalı sonuçlar doğurmuştur. Bu açıdan tamir-bakım ile ilgili politikaları büyük ölçüde özelleştirme politikalarıyla birlikte düşünmek gerekir. Ancak belediye çok üstün teknolojik donanımla çalışıyorsa, (ki bu büyük ihtimalle büyükşehir belediyeleri veya büyükşehire bağlı ilçe belediyeleridir) hizmet üretiminin de fasılasız sürmesi için, kendi tamir-bakım çalışmalarını yapmasında fayda vardır.

 

6 - Halkla İlişkiler Politikaları⁽⁶⁾

Belediyelerde halkla ilişkiler mekanizması da belediye hizmetlerinin sunulmasında ve bu hizmetlerin değerlendirilebilmesinde, feedback mekanizmalarının işletilmesi hizmet sunumundaki isabetliliği artırmaktadır. Bu açıdan belediyelerin halkla ilişkilere özel önem vermesi gerekmektedir. Bunun için de yine bu konuda ayrı politikalar oluşturmalıdır. Bunlar neler olabilir?

— Tanıtım politikaları,

— Bilinçlendirme politikaları,

— Yayın politikaları,

— Kültürel etkinlik politikaları,

— Beledî halkın demografik yapısına göre belirlenen politikalar vb.

7 - Pazarlama Politikaları

Pazarlama politikası daha çok belediyelerin asli görevlerinden ziyade, kurduğu BİT (Belediye İktisadi Teşebbüsleri) lerin ürettiği mal veya hizmetlerin sunulması veya satış miktarlarının artırılması çabalarının bir sonucudur. Aslında burada Belediyenin tanımı gereği, özel sektör kuruluşları gibi salt kar etme mantığı birinci planda olmadığından çoğunlukla klasik bir tanıtımdan öte gitmemektedir. Bu açıdan pazarlama politikalarının temelini pazarlama stratejileri oluşturmaktadır. Yani belediyelerin pazarlama politikaları normatiflikten çok değişken veya stratejik yönü ağır basan bir konudur. Ayrıca belediyeler bir kamu kurumu olduklarından dolayı özel sektör kuruluşu gibi ciddi bir satış, reklam, promosyon gibi kaygılar taşımamaktadırlar. Bu konuda hangi alt politika alanları görülebilir.

— Mamul tanıtım politikaları,

— Hizmet tanıtım politikaları,

— Mamulde veya hizmette farklılaştırma politikaları vb.

8 – Satın alma Politikaları

Belediye girdi teminiyle ilgili politikaları dikkatle seçmeli ve özellikle çok kullanılan hammadde ve malzemelerle ilgili stok ve depolama ile ilgili karalarını sistematize etmelidir. Bu konudaki politika ve uzantıları şunlar olabilir:

— İthalat politikaları,

— Yurtiçi satın alma politikaları vb.

9 - İhale Politikaları

İhale politikaları bir kamu kurumu olan belediyelerde tamamen yasal çerçevede cereyan eder. Ancak bu noktada kanunun idareye tanıdığı takdir yetkisine paralel olarak kanun, kamu kurumlarına, belediyelere ve/veya yerel yönetimlere serbesti tanımıştır. İşte bu noktada ihaleyle ilgili politikalar devreye girmektedir. Yönetimler yerine ve zamanına göre bir ihale politikası tespit ederler. Bunlar;

— Kaliteyi esas alan politikalar,

— Fiyat seviyesini esas alan politikalar,

— İstenilen malın veya hizmetin teslim süresini esas alan politikalar,

— Kalite, fiyat ve sürenin birlikte esas alındığı politikalar.

İhale politikaları, daha çok belediyelerin mal ve/veya hizmet alımlarında söz konusu olur. Ancak bunun yanında ihale politikaları belediye hizmetlerinin özelleştirilmesinde de karşımıza çıkmaktadır. Bu açıdan ihale politikaları, hem satın almada hem de özelleştirme konusunda gündeme gelir. Özelleştirmeyle ilgili olanına biraz sonra değinilecektir.

10 - Özelleştirme Politikaları

Kamu kaynakları üzerindeki baskıyı azaltmanın ve hizmetlerin sunulmasında etkinlik ve verimliliği arttırmanın bir yolu olarak, yerel yönetimin geleneksel sorumluluklarından bir bölümünü özel sektöre kaydırmak, güçlü bir alternatif olarak ortaya çıkmaktadır. ⁽⁷⁾

Kamu görevleri, kamu erkinin kullanılmasını gerektirdiklerinden dolayı özelleştirilemezler. Kamu hizmetlerini ise, kamu güvenliği ve kamu düzeni ile ilgisi bulunup bulunmadığı ve bu hizmetlerin yerine getirilmesinde kamu erkinin kullanılıp kullanılmadığı şeklinde bir tasnife tabi tutmak gerekmektedir. Zira sadece kamu güvenliği ve kamu düzeni ile ilgili olmayan ve kumu erkinin kullanılmasını da gerektirmeyen kamu hizmetlerinin özelleştirilmesi mümkün olmaktadır. ⁽⁸⁾

Özelleştirme politikaları sadece etkinliğin ve verimliliğin sağlanması için değil aynı zamanda fazla açılmış, borç altında ezilmiş ve tasarruf tedbirlerine yönelik önlemleri alması tabir caizse vacip olmuş durumda iyi bir finansal kaynaktır. Çünkü özelleştirmeyle veya özelleştirme yöntemlerinden herhangi birine başvurulması sonucu, belediye hiç yoktan toplu bir mali kaynak temin etmiş oluyor.

Belediye hizmetlerinin özelleştirilmesi, diğer KİT'lerin özelleştirilmesine benzememektedir. KİT'lerin özelleştirilmesinde devlet o sahadan tamamen çekilirken, belediye hizmetlerinin özelleştirilmesinde o konuda esas sorumluluk yine belediyede kalmaktadır. Bu özelleştirme yöntemleri şunlardır.

– İhale yöntemi,

– Yap-işlet-devret yöntemi,

– Kiralama yöntemi,

– Şirketleşme ve ortak girişim yöntemi,

– İltizam sözleşmesi yöntemi,

– Kupon yöntemi

Özelleştirme çalışmalarında başlıca  şu politikaları takip ederiz:

— Maliyetin düşürülmesini esas alan politikalar

— Hizmetlerin kalitesinin yükseltilmesini esas alan  politikalar,

— Hizmetlerin kesintiye uğramadan yürütülmesi amacını esas alan politikalar,

— Hizmetlerden yararlanan kent sakinlerinin hizmete olan finansman maliyetlerinin düşürülmesini esas alan politikalar,

11- Sosyal Yardım Politikaları

Belediyelerin sosyal yardımla ilgili politikaları kısmen maliye politikalarında da değinmiştik. Belediyeler gelir gruplarına parasal veya ayni olarak çeşitli miktarlarda çeşitli türlerde yardımlarda bulunabilir. Bu konuda bir çok politikalar takip edilebilir:

— Sübvansiyon politikaları,

— Hizmet sunumunda gelir gruplarına göre özel fiyat indirme politikaları,

— Vergi indirimi politikaları,

— Teşvik politikaları,

— Ayni yardım politikaları,

— Nakdi yardım politikaları vb.

12 - Ar-Ge  Politikaları

Araştırma geliştirme faaliyetinin nedense ülkemizde hala önemi kavranabilmiş değildir. Büyük holdingler, merkezi yönetim kuruluşları ve yerel yönetim kuruluşları yeni yeni araştırma geliştirme faaliyetlerine genel bütçeden daha fazla pay ayırmaya başlamışlardır. Bilindiği gibi araştırma ve geliştirme faaliyetleri aynı zamanda gelişmişliğin kalkınmışlığın bir göstergesi olarak ta karşımıza çıkmaktadır.

Belediyelerde bu faaliyet öncelikle yatırım ve hizmet üretim sürecinin geliştirilmesinden sorumludur. Ancak bir hizmetin sunumunun geliştirilmesi, belediye halkının istek ve ihtiyaçlarına göre düzenleneceği için, halkla ilişkiler birimiyle koordineli bir şekilde yapılmalıdır.

Bu konuda bir kaç değişik tercih alanı bulunmaktadır.

— Özel veya genel araştırma politikaları,

— Halka yönelik veya hizmetin sunumuna yönelik araştırma  politikaları

— Belediye örgütünde merkezi yapıda veya bölümlerin kendi yaptığı araştırma politikaları,

— Belediyenin iç kaynaklarıyla veya dış kaynaklarıyla yapılan araştırma politikaları,

13 - Çevre Politikaları

Çevre, belediyenin kendisi dışında fakat kendisiyle doğrudan ve/veya dolaylı olarak ilgili faktörleri ifade eder. ⁽⁹⁾

^– Merkezi yönetimle ilişkiler ile ilgili politikalar, ⁽¹⁰⁾

^– Yerel Yönetimlerle ilişkiler ile ilgili politikalar,

– Dış dünyayla (uluslararası çevre) ilişkiler ili ilgili politikalar.

– Beledî halk ⁽¹¹⁾

Yukarıdaki dört öğede belirtilen unsurlar belediyenin çevre politikasını belirlerken etkili olurlar.

Bir de belediyenin ekosistemle ilgili çevre konusunda politika alanları olabilir. Bunlar ise;

— Hava kirliliğini önleme politikaları, ⁽¹²⁾

^— Su kirliliğini önleme ve su havzalarını koruma ile ilgili politikalar,

— Ağaçlandırma ile ilgili politikalar,

— Park, bahçe ve yeşil alan düzenlemeleri ile ilgili politikalar,

— Mimarî ve tarihi-kültürel dokunun korunması ile ilgili politikalar.

 

(1) Dinçer, Ömer; İşletme Yönetimi, Beta Yayınları, İstanbul, 1996 sh. 237-238

(2) Dinçer, Ömer-Fidan, Yahya; İşletme Yönetimi, Beta Yayınları, İstanbul, 1996, sh. 41

(3) FİDAN, Ahmet, Belediyelerde İnsan Kaynakları Yönetimi, Yayınlanmış Y. Lisans Tezi, Mahalli İdareler Derneği yayınları, Ankara, 1997— sh. 154- 156

(4) Belediyelerin Mali Yönetimi, İktisadi ve Siyasi Bir Çözümleme) Tesev yayınları, İstanbul, 1996, sh.

(5) EmreAlp, Sadun - Drev Horgan; Belediyelerde Alternatif Hizmet Sunma Yöntemleri, Toplu Konut, IULA - EMME Yayınları,  İstanbul, 1993.

(6) YILDIRIM, Selahattin; Yerel Yönetim ve Demokrasi, (II. Baskı) IULA EMME Toplu Konut Yayınları, İstanbul, 1994.

(7) EmreAyp, Sadun - Drev Horgan; Belediyelerde Alternatif Hizmet Sunma Yöntemleri, Toplu Konut, IULA - EMME Yayınları,  İstanbul, 1993, sh:5

(8) Dağtaş, M. Ali, "Belediyelerde Özelleştirme", İller ve Belediyeler Dergisi, Yıl,46, S.535-536, Mayıs-Haziran, 1990 sh:300

(9) Bu konuda, bir örgütün çevresi ve çevre faktörlerinin neler olduğu ile ilgili olarak Ömer Dinçer'in Stratejik Yönetim ve İşletme Politikası adlı kitabına bakınız.

(10) Merkezi yönetimle ilişkiler ile ilgili politika ve/veya politikalar konusunda  belediyeye düşen fazlaca bir inisiyatif yoktur.

(11) Beledî halk ile ilgili politikalar halkla ilişkiler politikaları başlığı altında ele alınmıştı.

(12) Bayramoğlu Yıldırım, Ferzan, Çevre ve Yerel Yönetimler, IULA EMME Yayınları, 2. Baskı, İstanbul, 1994, sh. 14