HALK KATILIM KARTI PROJESİ
HALK KATILIM KARTI PROJESİ HAKKINDA GENEL BİLGİ
Halk katılım kartı iki binli yılların oy kullanma aracıdır. Bu sistem halihazırda belediye hizmetlerinin halk tarafından değerlendirilmesi, karar mal ve/veya hizmet üretim süreçlerine katılmasına, kamuoyu araştırmalarının objektif olarak yapılmasına zemin teşkil edeceği gibi uzun vadede de genel ve yerel seçimlerin yapılmasına da imkan sağlayacaktır.
Halk katılım kartı, banka kartları gibi düzenlenecek ve elektronik ve şebeke düzenlemesi de yine banka kredi kartları gibi donatılacak ve vatandaşın gerek belediyenin gerek ilgili kuruluşların, gerek kamu kuruluşlarının faaliyetleriyle ilgili olarak değerlendirmelerini veya düşüncelerini teknolojiden yararlanarak aktarabilmesi ve sonuçların da anında görüntülü olarak öğrenebileceği bir sistemdir.
1- Sistemin Çalışma Şekli
Ana şebekeye (Şebekenin merkezi İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nde olacaktır.) haftalık, on beş günlük veya aylık takvimlerle araştırma konusu ile ilgili veriler bilgi sistemine girilecektir.
Belediye sınırları içindeki 18 yaşını bitirmiş her Türk vatandaşına verilecek katılım kartı ile vatandaş şebekeye (bu şebeke banka kulübeleri gibi olacaktır.) girecek ve kartını şebekeye yerleştirecektir. İkinci aşama kişi kod numarasını ve şifre numarasını yazacaktır. Üçüncü aşamada giriş tuşuna basıp araştırmaya konu olan verilere girecektir. Kişi soru şıklarını kendine uygun olarak cevaplayacaktır. Devam etmek için devam tuşuna basmak yeterli olacaktır.
Sistemin ülkemizin eğitim düzeyi de göz önüne alınarak mümkün olan en sade ve basit mekanizmalarla çalışmasına özen gösterilmelidir.
Sistemden çıkmadan önce son olarak katılımın sonucu grafik olarak ekranda görülecektir. İsteyen gerekirse bu verileri, İstanbul Büyükşehir Belediyesinden yazılı veya kağıda dökülmüş olarak (ücret mukabilinde) alabilecektir.
2- Halk Katılım Kartının Şebeke Düzenlemesi
Halk katılım kartının sistem ve bilgi bankasının hazırlanmasında olduğu gibi, şebekelerin düzenlenmesinde de yine bankalardan yararlanılmalıdır.
Halk katılım kartı şebekesi (sistem) bankaların ATM üniteleri gibi halkın yoğun olarak bulunduğu otogarlar, istasyonlar, iskeleler, hastane, okul kütüphane, cami, kamu kuruluşları, fabrikalar, stadyumlar, benzin istasyonları siteler, parklar meydanlar vb bölgelere veya alanlara yerleştirilecektir.
Kart, (halk katılım kartı) katılım amacıyla şebekelerde cihaza yerleştirilerek kullanılacağı gibi belediye hizmetlerinden yararlanılmasında veya kentsel hizmetlerden yararlanılmasında arka yüzdeki barkot kısmı kullanılarak uzaktan algılama sistemiyle donatılarak (dokunmadan) ücret ödemelerde kolaylık sağlayabilecektir. Tabi ki bu, sistemin tali fonksiyonları olacaktır. Sistemin asıl fonksiyonu demokratik katılımın teknoloji aracılığıyla gerçekleştirilmesidir.
2.1- Sistemin ve/veya Bilgi Bankasının Hazırlanması
Halk katılım kartının sistemi, İstanbul Büyükşehir Belediyesinin Bilgi İşlem Ünitesince hazırlanacaktır. Sistemin bütün olarak kurulması, şebekelerin hazırlanması, kartların düzenlenmesi, ihale yoluyla da yaptırılabilir. Ancak bu durumda genel kontrol, halkla ilişkiler biriminde kalacaktır. Bilgi işlem sisteminin hazırlanması ve şebekelere sistemin yerleştirilmesinin kontrolü ise bilgi işlem biriminde olacaktır.
Eğer sistem belediye tarafından yapılacaksa bu konuda herhangi bir bankanın ve/veya bankaların sisteminden yararlanılması tecrübi bilgilerin öğrenilmesi ve sistemin pratik olarak hazırlanması açısında faydalı olacaktır.
2.2- Birimin (Halk Katılım Kartı Birimi) Organizasyon Şeması
Sisteme yerleştirilecek sorular herkesin sonuçları objektif ve itirazsız olarak değerlendirilebileceği şekilde hazırlanacaktır.
Bunun için üç aşamalı bir örgütlenme öngörülmüştür. Bu örgütlenme ve organizasyon şeması aşağıdaki gibidir. Yalnız organizasyon şeması, birimin (halk katılım kartı biriminin) kendi organizasyon şemasını göstermektedir. Bu birim belediyede hangi düzeyde bir yetkiliye veya otoriteye
bağlanacağı daha sonra (teklifler ile) belirlenecektir.
2.2.1- Birim Başkanı
Birim Başkanının nasıl seçileceği, sistem kamuoyuna tanıtıldıktan sonra (tekliflerle) belirlenecektir.
Yalnız birim başkanının belirlenmesinde yönetim kurulunun, akademisyenler kurulunun ve belediye başkanının inisiyatif kullanması isabetli olacağı düşünülür.
2.2.2- Yönetim Kurulu
Yönetim kurulu, belli oranda belediye meclisinden seçilecek üyelerden, belli oranda sivil toplum kuruluşlarından, on kişilik yönetim kuruluna göre en az dört kişisi de akademisyenler kurulundan oluşmalıdır. Gerek yönetim kuruluna gerek akademisyenler kuruluna başkan isterse kendisi başkanlık eder. Veya bu kurullar kendi başkanını seçer.
Yönetim kurulunun optimum sayısı sonradan belirlenecektir. Ancak on beş kişiyi geçmemesi hızlı ve seri çalışma açısından faydalı olacağı düşünülür.
Yönetim kurulu genel olarak sistemin işleyişi ile ilgili faaliyetlerde bulunur. Sistemin işleyişi ile ilgili başkan bu kurula bilgi verir. Yönetim kurulu aynı zamanda başkanı denetler. Denetim için kurul kendi içinden (sayısı sonradan belirlenmek üzere üye seçer.
Yönetim kurulu üyeleri iki yıllığına seçilir.
2.2.3- Akademisyenler Kurulu
Akademisyenler kurulu, sürekli ve değişken olmak üzere iki gruptan oluşur. Daimi üyelerin branşı, iktisat, işletme ve kamu yönetimi alanlarında olmalı ve üyeeler seçilirken akademik geçmişleri de dikkate alınmalıdır.
Akademisyenler kurulunun daimi üyeleri, belediye meclisinde parti gruplarının çıkaracağı listelere göre, belediye meclisince seçilir. Parti gruplarının çıkaracağı listede daimi üyeler tercih sayısına göre (aldıkları oya göre) seçileceklerdir. Belediye meclisinde grubu olmayan partilerin üyeleri de akademisyenler kurulu daimi üyelerinin belirlenmesine oylarıyla katkıda bulunur. Mecliste grubu olmayan partiler liste çıkaramaz.
Akademisyenler kurulu on asıl beş geçici üyeden oluşur. Akademisyenler kurulunun daimi üyeleri de iki yıllığına seçilir.
Akademisyenler kurulunun değişken üyelerinin seçimi, akademisyenler kurulunun daimi üyeleri tarafından yapılır. Geçici üyeler belli takvimlerde sisteme konulacak her konu ile ilgili olarak ayrı ayrı seçilecek. Geçici üyelerin branşları mutlaka o takvim döneminde halka sorulan sorularla ilgili olmalı veya o konuda söz sahibi bir kişi olmalıdır. Geçici üyelerin seçiminin takdiri daimi üyelerindir.
Kurullara seçilecek bütün üyeler, (meclis/kurul) üye tam sayısının bir fazlası ile seçilir. Bütün oylamalar gizli oy açık sayım esasına göre yapılır.
2.3 - Soruların Hazırlanması
Sisteme hazırlanacak sorular akademisyenler kurulunda hazırlanır.
Sistem özel kurum ve kuruluşlarca kiralanmış ise, soruların ön taslağı hazır halde akademisyenler kuruluna verilir. Sistemden kamu kurumları yararlanacaksa kamu kurumalarına özel fiyatlandırma yapılabilir. Ancak kamu kurumları soruları hazır halde kurula vermelidir. Aksi halde özel fiyatlandırma yapılamaz. Gerek özel kuruluşlar, gerek kamu kuruluşları soruları sisteme girmek için tamamen hazır hale getirseler de nihai olarak düzenleme yetkisi akademisyenler kuruluna aittir.
Genel halkoylamasıyla ilgili sorular, sisteme belediye meclisinin teklifi başkanın onaylamasıyla girilir. Genel halkoylamasıyla ilgili soruların görüşüldüğü meclis toplantılarında belediye meclisinde o oturuma katılan gönüllü kuruluş temsilcileri de oy kullanabilir. Özel konulardaki sorular ve özel sektörü ilgilendiren soruların sisteme girilmesi birim başkanının teklifi, büyükşehir belediye başkanın onaylamasıyla sorulur. Belediye başkanı soruları birim başkanı aracılığı ile yeniden düzenlenmek üzere akademisyenler kuruluna geri gönderebilir. Belediye başkanı soruları kendisi değiştiremez. Akademisyenler kurulunca sorular değiştirilmeden tekrar başkana verilemez. Sorular değişse bile soruları sisteme girme yetkisi büyükşehir belediye başkanınındır. Başkan bu yetkiyi vekiline veya büyükşehir belediyesi genel sekreterine de verebilir.
Sonuçlar TBMM'ne ve mülki idare birimlerine gönderilir.
3 - Halk Katılım Kartının Görünümü
Halk katılım kartının görünümü çağdaş teknoloji kullanılan bankaların ATM veya kredi kartlarına benzer şekilde olacaktır. Fiziksel yapı olarak ta aynı teknoloji kullanılacaktır. Bu açıdan kartın ömrü de uzun olacaktır. Bu kart ilerde herkeste bulunabilecek nüfus hüviyet kartları için de bir model olabilecektir.
3.1 - Ön Görünüm
3.2- Arka Görünüm
4 - Halk Katılım Kartının Fonksiyonları
Bu sistem ve bu şebeke çok önemli bir otoritedir. Bu sistem halka en yakın yönetim biçimleri olan belediyelerin yetkisi ve kontrolünde olacağından belediyeleri herhangi bir konuda kamuoyunu canlı olarak tespit edebilecek otorite haline getirmektedir.
Örneğin şu anda hangi televizyon kanalının daha çok izlendiği konusunda bilimsel bir araştırma yapılmadığından en çok izlenen televizyon kanalı bilinememektedir. Hatta bu konuda adı malum kuruluş yöntemi, tekniği, kapsamı, tutarlılığı ve geçerliliği belli olmadığı halde sonuçlar yayınlamakta ve bu sonuçlar da üç hatta dört televizyon kanalının aynı anda birinci olduğunu göstermektedir. İşte halk katılım kartı anket sorularının sisteme yerleştirilen) bilimsel bir yöntemle hazırlanan sorulara halk genel katılım yöntemiyle cevap verebilecek ve hangi kanalın birinci olduğu anında belli olacaktır. Tabi ki bu bilginin sahibi de belediye olacağından bunun fiyatlandırılması da yine belediye tarafından yapılacaktır.
Bu sistem belediyeye hem otorite hem de para kaynağı temin edecektir.
Kart, (halk katılım kartı) katılım amacıyla şebekelerde cihaza yerleştirilerek kullanılacağı gibi belediye hizmetlerinden yararlanılmasında veya kentsel hizmetlerden yararlanılmasında arka yüzdeki barkot kısmı kullanılarak uzaktan algılama sistemiyle donatılarak (dokunmadan) ücret ödemelerde kolaylık sağlayacaktır. Tabi ki bu, sistemin tali fonksiyonları olacaktır. Sistemin asıl fonksiyonu demokratik katılımın teknoloji aracılığıyla gerçekleştirilmesidir.
Bu sistem kentsel hizmetlerin yapılması kararların alınmasına karşı daha duyarlı vatandaşların yönetim sistemine daha kolay katılacaktır. Ayrıca kişisel ve psikolojik yapılarından dolayı çekingen olan vatandaşlar isteklerini teknoloji kullanarak iletebileceklerdir.
4.1 - Halk Katılım Kartı Genel ve Yerel Seçimler İçin Teknolojik Bir Model Olacaktır.
Halk katılım kartı genel ve yerel seçimler için teknolojik bir taban teşkil edecektir. Ancak halk katılım kartı bu seçimlerin önemini kısmen de olsa azaltacaktır.
Bundan öte, bu teknoloji ülke genelinde bütün seçmenler üzerinde yaygınlaştırılırsa halkın siyasal iradesini bu teknolojiyle kullanabilme imkanına sahip olabilecektir.
4.2 - Halk Katılım Kartı Halkı Teknolojiye Adapte Edecektir.
Kartın kullanımı bir nevi bilgisayar sistemine benzediğinden iki binli yılların gereği olan dijital kumandaya daha da bir aşina olacaktır. Bu sisteme geçilirse ilk defa Batı' dan önde olarak bir teknolojik sistemi kullanacağız.
5 - Halk Katılım Kartının Avantajları
Halk katılım kartından, demokratik ve elektronik katılımın ötesinde pratiklik ve tam katılımdan başka kartın üzerinde olan barkot yardımıyla bazı kentsel hizmetlerden yararlanmada (ulaşım sistemlerinde bilet yerine kullanılabilecek, park ücretinin ödenmesinde, köprü geçişlerinde vb. diğer konularda da alternatif kullanımlar için yararlanılabilecektir.
Halk katılım kartı, ilerde Nüfus Hüviyet Kartlarının gerek teknoloji, gerek sistem olarak yeniden düzenlenmesine zemin oluşturacaktır. Ayrıca orta vadede halk katılım kartıyla nüfus hüviyet kartları birleştirilebilir.
5.1 - Halk Katılım Kartı Belediyeye Gelir Sağlayacaktır
Halk katımım kartı sistemi kuruluş aşaması tamamlandıktan sonra belediyeye müthiş bir gelir sağlayacaktır. Belediye sadece sistemin adından (çıkan sonuçların doğruluğunun tartışmasız olduğundan) bile gelir sağlayabilecektir. Örneğin gerek özel gerek kamu kuruluşları sistemden çıkan aylık sonuç raporlarına abone olacaktır. Bu abonelik kurumlar için bir prestij konusu olacaktır.
Bunlardan öte sistem belediyenin kullanımı dışında belli takvimlerle kiraya verilebileceğinden gerek sistemin bizzat kendi kirası gerek sisteme girmek için hazırlanacak sorulardan elde edilecek gelirler de ayrı bir kalem teşkil edecektir.
Sistem sonuçları her ay veya üç ayda bir veya yılda bir kitapçık haline getirilerek bu kitabın satışından da gelir temin edilebilir.
Kısaca sistemin gelirleri üç kalemden oluşur;
— Kira gelirleri,
— Abonelik gelirleri,
— (Abone olmayanlar için) Sonuç raporu satış geliri.
5.2 - Halk Katılım Kartı Halkın Bilinçlenme ve Kültür Düzeyini Yükseltecektir
Halk katılım kartı, siyasal ve toplumsal katılım bilincini geliştireceği gibi siyasal mekanizmanın etkinleştirilmesini de sağlayacaktır. Özellikle sisteme girelecek sorulara cevap veren halk bu sorularla ilgili aktüel bilgileri de öğrenmiş olacaktır. Sadece bilgi öğrenmeyle kalmayarak halk sorulara verilen cevapların sonuçlarını da öğrenebileceğinden halkın eğilimleri ve toplumun portföyü hakkında da bilgi sahibi olacaktır.
6 - Sistemin Kiralanması
Halk katılım Kartı sistemi (eğer belediye isterse) belli takvimlerle gerek özel gerekse kamu kurumlarına kiraya verilebileceğinden söz etmiştik. Bu kiralamanın en uygun olanı aylık olarak yapılanı olacağını tahmin ediyoruz. İlerde sisteme talepte çok yığılma olursa bu süre 15 güne de indirilebilir. Kira ücreti ise, % 50 sisteme girmeden peşinen, % 50'si de sonuç raporu teslim edildikten sonra tahsil edilebilir.
7 - Halk Katılım Kartının Pilot Bölgede Uygulanması
Bütün yeni proje veya teknolojilerde olduğu gibi halk katılım kartı sistemi de bir pilot bölge üzerinde uygulanacaktır. Bu başlangıçta halkın en yogun olduğu ve en kompleks olduğu bir ilçe de denenebilir.
Pilot bölgeden gelen sonuçlar sistemin istikbalini belirleyecektir. Ancak bu teknoloji mutlaka başarılı olmak zorundadır. Türk toplumunun çağı yakalaması hatta çağı aşması için bu teknolojiyi öncelikle biz kullanmalıyız. Yani bu teknoloji bu zamanda belki biraz ekren olabilir acak imkanlar biraz zorlanırsa sistemin uygulanmaması için hiç bir neden yoktur.
Bu sistemin başarısı belediye için bir siyasi prestij malzemesi olarak ta kullanılabilir. Tüm devlete öncelik olması açısından.
7.1- Pilot Bölgenin Seçimi
Halk katılım kartının yerleştirileceği bölge yukarıda da belirttiğimiz gibi halkın en kozmopolit olarak yaşadığı insan sirkülasyonunun en yoğun olduğu bir yerde yapılmalıdır. Bu daha sistemin başlangıcında sonuçların maddi hatalı olarak çıkmasını standart sapmasının yüksek olmasını engeller.
7.2 - Pilot Bölge Halkının Bilinçlendirilmesi
Sistemi kullanacak olan (başlangıçta) İstanbul halkı olacağından daha sistem kuruluş aşamasında olduğu sıralarda halk medyanın etkin ve verimli olarak kullanılması sonucunda bilinçlendirilebilecektir. Bu bilinçlendirme pilot bölgede özellikle afiş çalışmalarıyla öncelikle desteklenmelidir.
Pilot bölgenin genişletilmesi beklenmeden halk bir yandan yoğun olarak enformasyon bombardımanına tabi tutulacaktır. Bu "habitat" ta olduğu gibi başlı başına bir gündem malzemesi de olabilir malzeme sıkıntısı çeken malum medyamız için.
8 - Halk Katılım Kartının Yolaçacağı Sorunlar
Doğrudan doğruya demokrasi halkın bazı konulardaki duygusal tepkilerini frenleyecek ya da geciktirecek bir önlem getirmemekteydi. Gerek olumlu gerek olumsuz sonuç çıksın olayların akabinde veya olay anında halkın tepkisi tıpkı bir insan metabolizması gibi bire iki karşılık vererek olması gereken tepkinin veya bu tepkinin ölçüsünün kaçırılacağı sonucu tartışılmazdır.
Ancak Akademisyenler kurul bu tür konulardaki soruları hazırlarken duygusal tepkiler verilebilecek sorulara veya cevap alternatiflerine dikkat etmeleri gerekmektedir. Burada Akademisyenler Kuruluna büyük sorumluluk düşmektedir.
8.1 - Genel ve Yerel Seçimleri Etkisiz Hale Getirmesi
Halk katılım kartı, hem zaman hem mekan hem de önem bakımından genel seçimler üzerindeki yığınsallığı kaldıracaktır.
Parmak ucu toplumunun (bilgi toplumunun) yığınsallıktan uzak ortamında sanayi devrinin feed back mekanizmaları artık çok kaba kalmaktadır. Bu açıdan bilgi toplumunda halka danışma yeni şekiller almalıdır.
Değişme ve gelişme olgusunun katlanarak hızlandığı bir ortamda yönetsel etkinliklerin ve kurumsal yapılanmaların başındaki yöneticilerin uzun süre iktidarda kalmaları pek bu yeni yüzyılın atmosferiyle örtüşmemektedir.
Halk katılım kartı bu açıdan daha önce yığınsal olarak yapılan genel ve yerel seçimleri etkisiz hale getirecektir. Çünkü halkın nabzı güncel olarak halk katılım kartı teknolojisi sayesinde tutulacaktır.
8.2 - Gönüllü Kuruluşların ve Meslek Gruplarını Pasifize Edecektir.
Halk katılım kartı bir nevi doğrudan demokrasiyi canlandıracağı için baskı gruplarını, gönüllü kuruluşları, meslek gruplarını vb. kurumları pasifize edecektir.
Halk katılım kartı, baskı guruplarının gerek merkezi gerek yerel düzeydeki yönetimler üzerindeki ağırlıklarını minimize edecektir.
8.3 - Teknolojik Donanımdan Kaynaklanacak Aksaklıklar
Halk katılım kartı yeni bir sistem olduğu için sistemin ilk çalışmalarında gerek teknolojik gerek sistematik hatalar veya arızalar olabilir. Bu kaçınılmazdır. Sistem zamanla oturacaktır. Ancak sistemin yeni olması hataların veya arızaların sistemin otoritesini tartışma konusu yapacak derecede olmaması sistemin kaderi açısından önem taşımaktadır.
8.4- Teknoloji Kullanımından Kaynaklanan Aksaklıklar
Henüz okuryazar oranının yüzde yüzlerin çok altında olduğu ülkemizde bu sistemin uygulanması gerçekten ilk ölçüde insanda tedirginlik uyandırabilmektedir.
Özellikle okuryazar olmayan yaşlılarımızın oylamaya katılmaları güç görülmektedir. Bu da soruları hazırlayan ekiplerin basit ve anlaşılır sorular sormalarıyla ve görsel unsurlar yardımıyla çözümlenebilecektir. Sistemde bu açıdan ilk aşamada görsel unsurlara biraz daha ağırlık verilebilir.
8.5- Siyasi Liderlerin Otoritesinin Sarsılması
Bu sistem nasıl ki genel ve yerel seçimleri etkisiz hale getiriyor, seçimler üzerinde söz konusu olan yığınsallık ortadan kalkmaktaydı. İşte siyasi liderlere yüklenen halkın temsilcisi olma özelliği teknolojik olarak çözülürse siyasilerin yeri bu teknolojiyle ikame edilmiş olacaktır.
8.6 - Sistemin Yeni Olmasından Kaynaklanacak Sorunlar
Bütün yeni kurulan sistemler gibi halk katılım kartı sistemi de daha başlangıçta bazı temel hatalara düşebilirler. Sistemin yeni olmasından kaynaklanan yazılım ve güvenlik problemleri projenin daha başlangıcında üzerinde ihtimam gösterilmesi gereken bir konudur. Bu durum gerek güvenlik halkalarının oluşturulmasında gerek soruların sorulması, cevaplanması ve sonuçların değerlendirilmesi aşamalarında karşımıza çıkabilir. Bu olumsuzluklar derhal giderilmelidir ki sistemin akıbeti ve güvenilirliği sarsılmasın.
(1) Fidan, Ahmet Emin; "Tamtamlardan Parmakucu Toplumuna Değişim ve Kültür Anaforu" Eyüpsultan 1. Kitap ve Kültür Fuarı Bülteni, İstanbul, 1995.
(2) Toffler, Alvin; Dünyayı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor? , İz yayınları, İstanbul, 199, sh. 144.
(3) Toffler,; Üçüncü Dalga, Altın Kitaplar Yayınları İstanbul, 1996, sh. 471.
(4) Toffler; Üçüncü Dalga, Age. sh. 471.
(5) YILDIRIM, Selahattin; Yerel Yönetim ve Demokrasi, (Yerel Yönetimlerin Geliştirilmesi Programı El Kitabı) Toplu Konut, IULA-EMME Yayınları, İstanbul, 1993, sh. 103.
(6) Fidan, Ahmet, Belediyelerde İnsan Kaynakları Yönetimi, Yayınlanmış Y. Lisans Tezi, Mahalli İdareler Derneği Yayınları, Ankara, 1997, sh. 13.
(7) Fidan, Ahmet, Age. sh. 192.